MỘT NĂM NHÌN LẠI MÔ HÌNH CHÍNH QUYỀN HAI CẤP Ở HUẾ: TỪ TINH GỌN BỘ MÁY ĐẾN KIẾN TẠO ĐỘNG LỰC PHÁT TRIỂN MỚI
03/06/2026
Ngày 1/7/2025 đánh dấu một cột mốc đặc biệt trong lịch sử quản trị địa phương của thành phố Huế khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức đi vào vận hành. Đây không đơn thuần là một cuộc sắp xếp hành chính quy mô lớn, mà thực chất là một cuộc cải cách thể chế sâu rộng nhằm xây dựng một nền hành chính tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả và phục vụ người dân tốt hơn.
Sau một năm triển khai, nhìn lại chặng đường đã qua có thể thấy Huế không chỉ hoàn thành tốt nhiệm vụ sắp xếp tổ chức bộ máy mà còn từng bước chuyển hóa những thay đổi về cơ cấu hành chính thành động lực phát triển mới. Đặc biệt, trong lĩnh vực văn hóa và thể thao – lĩnh vực vốn được xác định là nền tảng và động lực phát triển của Huế – mô hình mới đã mở ra nhiều cơ hội để hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết 28 của Quốc hội về phát triển văn hóa trong thời kỳ mới.
Hội nghị sơ kết 1 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp ngày 3/6/2026
Từ 133 xã, phường, thị trấn xuống còn 40 đơn vị hành chính cấp xã (21 phường, 19 xã) là một bước đi mang tính lịch sử. Quy mô giảm hơn 70% số lượng đơn vị hành chính cơ sở đồng nghĩa với việc thay đổi toàn diện phương thức quản trị, phân cấp, phân quyền và tổ chức cung ứng dịch vụ công. Trong bối cảnh đó, điều đáng ghi nhận nhất là thành phố Huế đã giữ vững được sự ổn định chính trị - xã hội, không để xảy ra xáo trộn lớn trong đời sống nhân dân, không làm gián đoạn hoạt động của bộ máy và các dịch vụ công thiết yếu.
Thực tiễn cho thấy mô hình mới đã giúp giảm đáng kể các tầng nấc trung gian trong quản lý nhà nước. Bộ máy cấp thành phố được tinh gọn, số lượng cơ quan chuyên môn giảm, biên chế được cơ cấu lại hợp lý hơn. Quyền hạn của cấp xã được tăng cường, tạo điều kiện để nhiều công việc được giải quyết ngay tại cơ sở thay vì phải qua nhiều cấp trung gian như trước đây.
Một trong những thành tựu nổi bật nhất là cải cách hành chính và chuyển đổi số. Việc duy trì tỷ lệ hồ sơ trực tuyến trên 95%, triển khai 100% dịch vụ công trực tuyến toàn trình và tiếp nhận hồ sơ không phụ thuộc địa giới hành chính đã cho thấy những chuyển biến thực chất trong tư duy quản trị. Người dân có thể giải quyết nhiều thủ tục hành chính nhanh hơn, thuận lợi hơn và minh bạch hơn.
Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn mô hình hai cấp dưới góc độ tinh giản bộ máy thì chưa đủ. Điều quan trọng hơn là mô hình mới đang tạo ra những điều kiện thuận lợi để thực hiện các mục tiêu phát triển dài hạn của thành phố Huế, đặc biệt là mục tiêu xây dựng Huế trở thành đô thị di sản đặc trưng của Việt Nam, thành phố trực thuộc Trung ương phát triển theo hướng di sản, văn hóa, sinh thái, cảnh quan, thân thiện môi trường và thông minh.
Trong tiến trình đó, văn hóa không còn là lĩnh vực đứng bên lề mà đang từng bước trở thành một trong những động lực phát triển quan trọng nhất.
Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rất rõ yêu cầu đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Nghị quyết 28 của Quốc hội tiếp tục cụ thể hóa tinh thần đó bằng việc hoàn thiện các cơ chế, chính sách để đầu tư cho văn hóa tương xứng với vai trò của văn hóa trong phát triển bền vững.
Đối với Huế, đây không chỉ là những định hướng mang tính quốc gia mà còn là cơ hội lịch sử.
Bí thư Thành ủy Nguyễn Đình Trung phát biểu kết luận trong một buổi làm việc của lãnh đạo thành phố Huế với 3 xã Phú Vang, Phú Vinh và Phú Hồ
Huế hiện sở hữu hệ thống di sản văn hóa đặc biệt phong phú với gần 1.000 di tích các loại, trong đó có 8 di sản được UNESCO ghi danh, 3 di tích cấp quốc gia đặc biệt, hơn 200 di tích cấp quốc gia và thành phố, hàng chục làng nghề truyền thống, nhiều loại hình nghệ thuật trình diễn đặc sắc và một hệ thống thiết chế văn hóa tương đối hoàn chỉnh. Đây chính là nguồn lực đặc biệt mà ít địa phương nào có được.
Sau một năm vận hành mô hình chính quyền hai cấp, nhiều nhiệm vụ quản lý văn hóa đã được phân cấp mạnh hơn cho cơ sở. Các địa phương chủ động hơn trong quản lý lễ hội, di tích, thiết chế văn hóa, hoạt động thể thao quần chúng và bảo tồn di sản phi vật thể. Việc giảm các tầng nấc trung gian giúp nhiều thủ tục liên quan đến tu bổ di tích, tổ chức sự kiện văn hóa, hoạt động thể thao được giải quyết nhanh hơn.
Đặc biệt, các xã, phường mới được hình thành sau sắp xếp có quy mô lớn hơn, nguồn lực tập trung hơn, tạo điều kiện để đầu tư đồng bộ cho các thiết chế văn hóa và thể thao cơ sở. Đây là yếu tố rất quan trọng bởi thực tế nhiều năm qua cho thấy điểm nghẽn lớn nhất của văn hóa cơ sở chính là sự phân tán nguồn lực.
Một xã có quy mô dân số vài chục nghìn người và ngân sách lớn hơn rõ ràng có điều kiện đầu tư nhà văn hóa, sân thể thao, thư viện, không gian sinh hoạt cộng đồng tốt hơn nhiều so với các đơn vị hành chính nhỏ lẻ trước đây.
Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch các dân tộc thiểu số thành phố Huế lần thứ nhất năm 2026 được tổ chức cuối tháng 5/2026 vừa qua là một minh chứng sinh động. Sự tham gia của các xã mới thuộc khu vực A Lưới, Nam Đông, Phong Điền và Phú Lộc cho thấy năng lực tổ chức, huy động cộng đồng và phát huy bản sắc văn hóa địa phương đã được nâng lên đáng kể. Đây chính là kết quả bước đầu của việc tăng cường vai trò chủ thể cho cơ sở trong mô hình quản trị mới.
Báo cáo khai quật khảo cổ học tại di tích quốc gia tháp Đôi Liễu Cốc thuộc phường Kim Trà
Ở lĩnh vực thể thao, việc tổ chức lại hệ thống quản lý cũng tạo điều kiện thuận lợi để phát triển phong trào thể dục thể thao quần chúng. Các địa phương chủ động hơn trong tổ chức các giải đấu, huy động xã hội hóa và khai thác hiệu quả cơ sở vật chất hiện có.
Tuy vậy, nhìn một cách khách quan, sau một năm vận hành vẫn còn không ít khó khăn và thách thức.
Khó khăn lớn nhất hiện nay không còn nằm ở tổ chức bộ máy mà nằm ở chất lượng nguồn nhân lực và năng lực quản trị.
Một số xã, phường mới có quy mô dân số rất lớn, khối lượng công việc tăng mạnh trong khi đội ngũ cán bộ vẫn chưa thật sự đồng đều. Một bộ phận cán bộ cơ sở còn hạn chế về kỹ năng công nghệ số, quản lý dự án, quản trị tài chính công và xử lý các lĩnh vực chuyên môn sâu.
Trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, không ít địa phương vẫn thiếu cán bộ có trình độ chuyên môn phù hợp. Nhiều nơi cán bộ văn hóa vẫn phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực khác nhau, ảnh hưởng đến chất lượng tham mưu và tổ chức thực hiện nhiệm vụ.
Một thách thức khác là nguy cơ “hành chính hóa” hoạt động văn hóa khi quy mô địa bàn lớn hơn nhưng nguồn nhân lực chuyên môn chưa được tăng cường tương xứng.
Nếu không có giải pháp phù hợp, việc sáp nhập đơn vị hành chính có thể dẫn đến tình trạng hoạt động văn hóa cộng đồng bị thưa hơn, khoảng cách giữa chính quyền với các cộng đồng văn hóa truyền thống xa hơn, nhất là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng sâu vùng xa.
Chính vì vậy, giai đoạn tới cần chuyển trọng tâm từ “sắp xếp bộ máy” sang “nâng cao chất lượng vận hành”.
Di tích quốc gia tháp Đôi Liễu Cốc thuộc phường Kim Trà
Đối với lĩnh vực văn hóa và thể thao, cần đặc biệt quan tâm ba nhóm giải pháp.
Thứ nhất, tăng đầu tư cho thiết chế văn hóa và thể thao cơ sở theo tinh thần Nghị quyết 80 và Nghị quyết 28. Việc sáp nhập đơn vị hành chính phải đi đôi với nâng cấp các trung tâm văn hóa, thư viện, sân vận động, nhà thi đấu và không gian sinh hoạt cộng đồng.
Thứ hai, xây dựng đội ngũ cán bộ văn hóa có chất lượng cao. Đây là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh Huế đang hướng đến xây dựng nền kinh tế di sản và phát triển các ngành công nghiệp văn hóa. Cán bộ văn hóa thời kỳ mới không chỉ hiểu văn hóa mà còn phải có năng lực quản trị, truyền thông, chuyển đổi số và kết nối nguồn lực xã hội.
Thứ ba, tận dụng mô hình hai cấp để đẩy mạnh phân cấp quản lý di sản và phát triển văn hóa cộng đồng. Cần trao thêm quyền chủ động cho các địa phương trong bảo tồn di sản, tổ chức lễ hội, phát triển du lịch văn hóa và khai thác các giá trị văn hóa bản địa.
Trung tâm thành phố Huế gắn với trục sông Hương về đêm
Một năm chưa phải là quãng thời gian dài để đánh giá toàn diện một cuộc cải cách có quy mô lớn như mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tuy nhiên, những kết quả bước đầu của Huế cho thấy hướng đi này là đúng đắn.
Điều quan trọng hơn, mô hình mới đang tạo ra nền tảng để Huế hiện thực hóa khát vọng phát triển trong giai đoạn mới – không phải bằng lợi thế công nghiệp hay khai thác tài nguyên, mà bằng chính những giá trị văn hóa, di sản và con người.
Nếu giai đoạn đầu là câu chuyện tinh gọn bộ máy, thì giai đoạn tiếp theo phải là câu chuyện kiến tạo phát triển. Và trong hành trình đó, văn hóa cần thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, trở thành động lực phát triển như tinh thần mà Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị và Nghị quyết 28 của Quốc hội đã đặt ra.
Đó không chỉ là yêu cầu của Trung ương. Đó còn là con đường phù hợp nhất với Huế – thành phố di sản đa
ng bước vào một vận hội mới.