A Riêu Âr Pục – Một di sản văn hóa đầy sức hút đang thức dậy ở A Lưới 3
31/05/2026
Sáng nay (31/5), ngày cuối cùng của Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lich các dân tộc thiểu số thành phố Huế lần thứ Nhất, năm 2026, tại Nhà Văn hóa cộng đồng xã A Lưới 3, tôi đã có cơ hội đặc biệt khi được trực tiếp thưởng thức chương trình tái hiện lễ hội A Riêu Âr Pục của đồng bào Pa Cô dưới hình thức sân khấu hóa.
Hơn 90 phút trôi qua nhanh đến bất ngờ.
Không phải bởi sân khấu hoành tráng hay những kỹ xảo hiện đại, mà bởi sức cuốn hút đặc biệt của một câu chuyện văn hóa độc đáo được kể bằng chính ký ức, tâm hồn và bản sắc của đồng bào nơi đây.
Ngay từ những phút đầu tiên, không gian Nhà Văn hóa cộng đồng như được đưa ngược dòng thời gian trở về với những bản làng Pa Cô xa xưa giữa đại ngàn Trường Sơn. Trong tiếng cồng chiêng ngân vang, tiếng khèn, tiếng trống rộn rã hòa trong ánh sáng chói chang của buổi sáng mùa hè vùng cao, các nghệ nhân, diễn viên quần chúng và người dân địa phương đã tái hiện một cách sinh động toàn bộ tiến trình của lễ hội A Riêu Âr Pục – lễ hội đặc biệt từng giữ vai trò như một thiết chế luật tục tối cao của cộng đồng người Pa Cô.
Điều khiến người xem thực sự bất ngờ là nội dung của lễ hội.
Đây không phải là lễ hội cầu mùa, cầu mưa hay mừng được mùa như nhiều lễ hội truyền thống khác. A Riêu Âr Pục là lễ hội của công lý cộng đồng, của sự hòa giải và đoàn kết. Khi trong cộng đồng xảy ra những vụ việc nghiêm trọng liên quan đến tình yêu, hôn nhân, tranh chấp đất đai hay xung đột giữa các làng bản, các già làng sẽ hội tụ để cùng lắng nghe, phân xử, hóa giải mâu thuẫn và tìm lại sự đồng thuận cho cộng đồng.
Thông qua hình thức sân khấu hóa, từng nghi thức của lễ hội được tái hiện đầy đủ và hấp dẫn. Từ cuộc họp bàn của các già làng, công tác chuẩn bị, nghi thức mời già làng chủ trì, những màn đối đáp, tranh luận bằng dân ca truyền thống cho đến các nghi thức cam kết hòa giải, lễ tạ thần linh và phần hội tưng bừng sau khi vụ việc được giải quyết thành công.
Đặc biệt ấn tượng là hình ảnh các già làng trong trang phục truyền thống xếp thành vòng tròn, cùng lắng nghe, phân tích và đưa ra phán quyết dựa trên tinh thần công bằng, nhân văn. Qua đó, người xem cảm nhận được trí tuệ cộng đồng và những giá trị đạo đức đã được người Pa Cô gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Một trong những điểm nhấn hấp dẫn nhất của chương trình là phần tái hiện câu chuyện tình nổi tiếng giữa chàng Thal và chàng Cu Hul với nàng Klai.
Câu chuyện mang màu sắc sử thi với những cung bậc yêu thương, ghen tuông, tranh giành và khát vọng hạnh phúc đã được các nghệ nhân kể lại bằng ngôn ngữ sân khấu dân gian đầy cảm xúc. Hình ảnh chàng Thal cõng người yêu vượt dốc núi Ri Hang trong tiếng trống, tiếng chiêng và sự cổ vũ của dân làng dưới sự truy đuổi gắt gao của chàng Cu Hul đã tạo nên những khoảnh khắc vừa hồi hộp vừa xúc động.
Hầu như toàn bộ khán giả đều đã chăm chú theo dõi từ đầu đến cuối chương trình.
Điều đó cho thấy sức sống mạnh mẽ của những câu chuyện dân gian khi được kể lại bằng hình thức phù hợp với công chúng hôm nay.
Điều đáng quý hơn cả là chương trình không chỉ có sự tham gia của các nghệ sĩ và nghệ nhân mà còn có sự góp mặt đông đảo của cộng đồng dân cư xã A Lưới 3. Chính điều này đã tạo nên sự chân thực và sức lan tỏa đặc biệt. Người dân không chỉ là người xem mà còn là chủ thể văn hóa, là những người trực tiếp kể lại câu chuyện của tổ tiên mình.
Rời Nhà Văn hóa cộng đồng khi chương trình kết thúc, tôi có cảm giác mình vừa trải qua một chuyến du hành văn hóa đầy thú vị. Và cũng từ đó, một suy nghĩ hiện lên rất rõ: A Riêu Âr Pục hoàn toàn có thể trở thành một sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc của A Lưới 3 trong tương lai.
Trong bối cảnh du khách ngày càng tìm kiếm những trải nghiệm chân thực và giàu bản sắc, những lễ hội như A Riêu Âr Pục chính là tài nguyên vô giá. Đây không chỉ là một hoạt động biểu diễn văn hóa mà còn là câu chuyện về luật tục, về công lý cộng đồng, về tinh thần hòa giải, về tình yêu và trách nhiệm xã hội của cư dân Trường Sơn.
Nếu được đầu tư nghiên cứu, phục dựng thường xuyên, kết hợp với các hoạt động trải nghiệm văn hóa, ẩm thực, nghề truyền thống và du lịch sinh thái, A Riêu Âr Pục hoàn toàn có thể trở thành một “đặc sản văn hóa” riêng có của A Lưới 3.
Giữa rất nhiều sản phẩm du lịch na ná nhau hiện nay, điều làm nên sức hấp dẫn của một điểm đến chính là những câu chuyện không nơi nào có được.
Và A Riêu Âr Pục chính là một câu chuyện như vậy.
Một câu chuyện được kể từ ký ức của đại ngàn Trường Sơn, từ trí tuệ của các già làng Pa Cô và từ khát vọng gìn giữ những giá trị văn hóa tốt đẹp cho các thế hệ mai sau.
Biết đâu trong một ngày không xa, nhắc đến A Lưới 3, du khách sẽ không chỉ nhớ đến núi rừng hùng vĩ, khí hậu mát lành hay những món ăn đặc sắc, mà còn nhớ đến một lễ hội độc đáo mang tên A Riêu Âr Pục, đó là vùng đất mà công lý, tình người và văn hóa truyền thống cùng hòa quyện trong một không gian đậm chất Trường Sơn.