Tươi ngon, độc đáo và đậm đà bản sắc - Ẩm thực của đồng bào các dân tộc thiểu số phía tây Huế
31/05/2026
Giữa không gian núi rừng xanh thẳm của A Lưới trong những ngày cuối tháng Năm, Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch các dân tộc thiểu số thành phố Huế lần thứ I năm 2026 đã mang đến nhiều hoạt động sôi nổi, hấp dẫn. Trong đó, cuộc thi ẩm thực diễn ra vào sáng ngày 30/5 trở thành một điểm nhấn đặc biệt, thu hút đông đảo đại biểu, du khách và người dân địa phương. Đây không chỉ là nơi trình diễn tài nghệ chế biến món ăn mà còn là dịp để những giá trị văn hóa truyền thống được kể lại bằng ngôn ngữ của hương vị, sắc màu và những sản vật đặc trưng của đại ngàn Trường Sơn.
Ẩm thực từ lâu đã là một phần quan trọng trong đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số phía Tây Huế. Mỗi món ăn không đơn thuần là thực phẩm phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày mà còn là kết tinh của tri thức bản địa, của kinh nghiệm ứng xử với thiên nhiên và của cả một hệ thống phong tục, tập quán được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Chính vì vậy, bước vào không gian cuộc thi năm nay, du khách không chỉ được thưởng thức những món ăn ngon mà còn được khám phá những câu chuyện văn hóa độc đáo ẩn chứa phía sau từng món ăn.
Gian ẩm thực của đồng bào Cơ Tu xã Nam Đông gây ấn tượng mạnh với thực đơn phong phú, đậm chất núi rừng Trường Sơn. Từ những món khai vị như nhộng ong xào kiểu rẫy, lá sắn xào cá suối, kiệu rẫy dầm ớt, măng rừng rang thơm nức đến các món chính hấp dẫn như cơm lam, gà kiến nướng giã ớt lá chanh, heo bản nướng xiên lá lốt, thịt bò gác bếp hay ếch bóp bắp chuối rừng, tất cả đều mang theo câu chuyện về cuộc sống gắn bó với núi rừng, về kinh nghiệm khai thác nguồn thực phẩm tự nhiên và nghệ thuật chế biến được trao truyền từ đời này sang đời khác.
Điều đặc biệt là trong văn hóa ẩm thực của người Cơ Tu, yếu tố tự nhiên luôn được đặt ở vị trí trung tâm. Những nguyên liệu quen thuộc như măng rừng, lá sắn, cá suối, rau dớn, chuối rừng hay các loại gia vị bản địa đều được sử dụng một cách tinh tế để tạo nên hương vị riêng. Người Cơ Tu không quá chú trọng sự cầu kỳ trong chế biến mà đề cao sự tươi ngon nguyên bản của nguyên liệu. Chính điều đó tạo nên nét hấp dẫn rất riêng cho các món ăn nơi đây.
Bên cạnh các món ăn chế biến, gian hàng Nam Đông còn giới thiệu nhiều sản vật đặc sắc như quả A Píc rừng, bánh củ chuối rừng, mật ong tự nhiên, các loại rau rừng và đặc biệt là rượu nếp than Nam Đông. Những sản vật ấy không chỉ phản ánh sự phong phú của tài nguyên thiên nhiên mà còn cho thấy khả năng thích ứng, sáng tạo của cộng đồng cư dân miền núi trong quá trình sinh tồn và phát triển.
Nếu Nam Đông nổi bật với những món ăn mang đậm dấu ấn của người Cơ Tu thì các đội thi đến từ A Lưới lại đem đến một không gian ẩm thực đặc sắc của đồng bào Tà Ôi, Pa Cô và Bru – Vân Kiều. Thực đơn của xã A Lưới 3 là một ví dụ tiêu biểu. Các món ăn tuy mộc mạc nhưng chứa đựng nhiều giá trị văn hóa truyền thống với gà nướng ăn kèm xôi sắn vàng óng, món Pi Chéc A Pung đặc trưng, món Tập Priệt kết hợp cùng canh sắn và các loại rau củ bản địa.
Trong đó, Tập Priệt được xem là một trong những món ăn độc đáo nhất của đồng bào Pa Cô – Tà Ôi. Được chế biến từ nội tạng động vật hòa quyện cùng nhiều loại rau rừng và gia vị đặc trưng, món ăn mang vị đắng nhẹ nhưng hậu vị ngọt thanh rất riêng. Đây không chỉ là món ăn quen thuộc trong đời sống thường ngày mà còn xuất hiện trong các dịp lễ hội, cưới hỏi hay những cuộc gặp gỡ cộng đồng, thể hiện tinh thần đoàn kết và sự gắn kết giữa các thành viên trong buôn làng.
Pi Chéc A Pung cũng là món ăn mang đậm bản sắc địa phương. Được chế biến từ nguồn nguyên liệu do chính người dân trồng trọt hoặc khai thác từ tự nhiên, món ăn phản ánh kinh nghiệm sản xuất nương rẫy lâu đời của cư dân vùng cao. Qua mỗi món ăn, người ta có thể cảm nhận được cả một không gian văn hóa sống động, nơi con người luôn biết dựa vào thiên nhiên nhưng đồng thời cũng biết trân trọng, gìn giữ những giá trị mà thiên nhiên ban tặng.
Đặc biệt, phần tráng miệng với dứa rẫy, chuối, khoai sắn luộc, bắp nướng đã gợi lên hình ảnh những nương rẫy xanh tốt trên dãy Trường Sơn, nơi người dân cần mẫn lao động để tạo nên những sản vật sạch, thơm ngon và giàu giá trị dinh dưỡng. Chén rượu A Việt nồng ấm càng làm cho bữa tiệc thêm đậm đà, thể hiện nét văn hóa hiếu khách vốn là một trong những phẩm chất đáng quý của đồng bào miền núi phía Tây Huế.
Không chỉ có A Lưới và Nam Đông, những địa phương như Phong Điền và Phú Lộc cũng mang đến ngày hội nhiều nét đặc sắc trong văn hóa ẩm thực. Khu vực miền núi Phong Điền từ lâu nổi tiếng với các loại rau rừng, mật ong tự nhiên, cá khe, gà thả đồi, các món chế biến từ sắn và nếp rẫy. Trong khi đó, vùng núi Phú Lộc lại sở hữu nhiều sản vật độc đáo từ dãy Bạch Mã như măng tre, nấm rừng, chuối hột, các loại thảo dược và rượu truyền thống. Sự đa dạng ấy tạo nên một bức tranh ẩm thực nhiều màu sắc, phản ánh sinh động đời sống văn hóa của các cộng đồng dân cư sinh sống dọc dãy Trường Sơn hùng vĩ.
Một trong những điểm đáng chú ý của cuộc thi năm nay là sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố truyền thống và định hướng phát triển du lịch cộng đồng. Nhiều món ăn được trình bày đẹp mắt hơn, chú trọng tính thẩm mỹ nhưng vẫn giữ nguyên hương vị bản địa. Điều đó cho thấy nhận thức ngày càng rõ nét của các địa phương về vai trò của ẩm thực trong phát triển du lịch và xây dựng thương hiệu điểm đến.
Thực tế cho thấy, trong những năm gần đây, du lịch cộng đồng ở A Lưới, Nam Đông và các vùng miền núi phía Tây Huế đang từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ du lịch của thành phố. Bên cạnh cảnh quan thiên nhiên, các giá trị văn hóa truyền thống và các lễ hội dân gian, ẩm thực đang trở thành một sản phẩm du lịch hấp dẫn. Nhiều du khách tìm đến vùng cao không chỉ để ngắm nhìn núi rừng Trường Sơn mà còn để trải nghiệm những bữa cơm bản địa, thưởng thức cơm lam, gà nướng, Tập Priệt, các loại rau rừng hay nhâm nhi chén rượu A Việt bên bếp lửa nhà sàn.
Qua những mâm cơm giản dị nhưng đầy tâm huyết ấy, cuộc thi ẩm thực không chỉ là nơi tranh tài về kỹ năng chế biến món ăn mà còn trở thành không gian giới thiệu tri thức dân gian, phong tục tập quán và bản sắc văn hóa độc đáo của đồng bào các dân tộc thiểu số. Mỗi món ăn là một câu chuyện về đất, về rừng, về con người; là kết quả của quá trình lao động sáng tạo, thích ứng với môi trường tự nhiên và gìn giữ bản sắc văn hóa trong suốt chiều dài lịch sử.
Trong bối cảnh Huế đang định hướng phát triển theo mô hình đô thị di sản, xanh, thông minh và bền vững, việc bảo tồn và phát huy giá trị ẩm thực truyền thống của các cộng đồng dân tộc thiểu số càng có ý nghĩa quan trọng. Đây không chỉ là một loại hình di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ mà còn là nguồn tài nguyên quý giá để phát triển du lịch cộng đồng, kinh tế xanh và các ngành công nghiệp văn hóa.
Có thể nói, thực đơn của đồng bào Cơ Tu Nam Đông, đồng bào Tà Ôi, Pa Cô ở A Lưới hay những sản vật đặc trưng của Phong Điền, Phú Lộc không chỉ chinh phục người thưởng thức bằng sự phong phú, hấp dẫn mà còn góp phần khẳng định giá trị của ẩm thực như một di sản văn hóa sống động. Mỗi món ăn là một đại sứ văn hóa, mang theo hơi thở của đại ngàn Trường Sơn, sự chân thành của con người miền núi và vẻ đẹp của những giá trị truyền thống đang được gìn giữ, trao truyền và tỏa sáng giữa nhịp sống hiện đại. Đó cũng chính là sức hấp dẫn riêng có của vùng đất phía Tây thành phố Huế – nơi văn hóa, thiên nhiên và con người hòa quyện thành một bản giao hưởng đầy màu sắc, để lại những dư vị khó quên trong lòng mỗi du khách khi một lần đặt chân đến.