Quốc tế hóa văn hóa Việt Nam và Việt Nam hóa văn hóa quốc tế – Từ thực tiễn sinh động tại Cố đô Huế
23/05/2025
Trong kỷ nguyên toàn cầu hóa, văn hóa không còn là dòng chảy khép kín trong biên giới quốc gia mà đã và đang vận động, giao thoa, lan tỏa vượt khỏi không gian địa lý. Trong dòng chảy ấy, Việt Nam đang từng bước khẳng định vai trò chủ động hội nhập văn hóa quốc tế một cách sâu rộng nhưng vẫn gìn giữ được bản sắc dân tộc. Khái niệm “quốc tế hóa văn hóa Việt Nam” và “Việt Nam hóa văn hóa quốc tế” đang trở thành định hướng chiến lược trong chính sách văn hóa, thể thao và du lịch của nước ta. Từ thực tiễn nhiều năm qua, Cố đô Huế nổi lên như một điển hình sinh động cho quá trình hai chiều ấy – vừa lan tỏa tinh hoa văn hóa Việt ra thế giới, vừa chủ động tiếp nhận tinh hoa nhân loại trên nền tảng bản sắc vững bền.
Hai chiều hội nhập – một hướng phát triển
“Quốc tế hóa văn hóa Việt Nam” là quá trình đưa những giá trị đặc sắc, cốt lõi của văn hóa Việt vươn ra thế giới thông qua các hình thức giao lưu, hợp tác, quảng bá và hiện diện trong không gian quốc tế. Đó là khi văn hóa Việt xuất hiện tại các lễ hội, triển lãm, sân khấu thế giới; khi tà áo dài, điệu hò, nhạc cung đình trở thành đại diện cho hình ảnh đất nước.
Ngược lại, “Việt Nam hóa văn hóa quốc tế” là việc tiếp nhận các giá trị văn hóa từ bên ngoài trên tinh thần chọn lọc, sáng tạo, để hòa nhập mà không hòa tan. Đó là khi những chương trình nghệ thuật, thể thao, kiến trúc, phong cách sống từ các quốc gia khác được người Việt tiếp cận, biến đổi, làm giàu thêm bản sắc của mình.
Hai quá trình này không đối lập mà bổ trợ cho nhau, tạo thành một dòng chảy hội nhập hai chiều: hướng ra thế giới để khẳng định bản thân, hướng vào nội tại để không ngừng hoàn thiện. Trong quá trình ấy, văn hóa không bị đánh mất mà ngày càng tỏa sáng, mạnh mẽ hơn trong bản lĩnh, tự tin và sức hấp dẫn toàn cầu.
Huế – Cánh cửa mở ra thế giới và đón thế giới về
Nằm ở trung tâm miền Trung, Huế không chỉ nổi tiếng bởi quá khứ huy hoàng của một kinh đô mà còn đang vươn lên như một trung tâm văn hóa – sáng tạo – kết nối di sản tầm quốc gia và quốc tế. Với triết lý “giữ hồn xưa trong dáng hình hiện đại”, Huế đang là địa phương tiên phong trong hiện thực hóa mục tiêu quốc tế hóa văn hóa và Việt Nam hóa văn hóa quốc tế.
Festival Huế – Hào khí di sản và đối thoại toàn cầu
Bắt đầu từ năm 2000, Festival Huế đã trở thành một thương hiệu văn hóa quốc tế độc đáo. Không chỉ tái hiện không gian văn hóa cung đình, dân gian và đương đại của Việt Nam, Festival còn là nơi giao lưu nghệ thuật với hàng trăm đoàn nghệ thuật đến từ khắp năm châu. Mỗi kỳ Festival là một “đại tiệc văn hóa” đa sắc màu, nơi công chúng được thưởng thức nghệ thuật từ Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Bỉ, Mexico… đồng thời cũng thật tự hào khi các làn điệu Nam ai, Nam bình hay vũ khúc Hoa đăng, Bát dật độc đáo được bạn bè quốc tế nồng nhiệt chào đón.
Đây chính là mô hình tiêu biểu cho sự kết hợp hài hòa giữa quảng bá văn hóa Việt và tiếp nhận có chọn lọc tinh hoa nhân loại – một thực hành sinh động của “song phương hội nhập”.
Thể thao – Kênh đối thoại mới giữa các nền văn hóa
Không chỉ dừng lại ở nghệ thuật, Huế còn là nơi tổ chức nhiều giải thể thao quốc tế như VnExpress Marathon Huế, Coupe de Huế (giải đua xe đạp phong trào chuyên nghiệp theo chuẩn quốc tế), các giải đá cầu châu Á, ... Những sự kiện này thu hút hàng nghìn vận động viên, du khách nước ngoài tham gia, tạo ra sân chơi lành mạnh và cầu nối giao lưu văn hóa qua thể thao.
Thể thao, với tính toàn cầu và phổ quát, là một trong những con đường hiệu quả nhất để văn hóa gặp gỡ nhau trong tinh thần hữu nghị, nhân văn. Các giải đấu không chỉ là cuộc tranh tài mà còn là nơi người nước ngoài hiểu thêm về văn hóa Huế, về con người Việt Nam thân thiện, bản lĩnh và mến khách.
Di sản – Giao thoa và gìn giữ
Huế là nơi duy nhất ở Việt Nam hiện nay có đến 8 di sản được UNESCO vinh danh: Quần thể di tích Cố đô, Nhã nhạc cung đình, Mộc bản triều Nguyễn, Châu bản triều Nguyễn, Thơ văn trên kiến trúc cung đình, Những bản đúc nổi trên Cửu đỉnh trong Hoàng cung, Nghệ thuật Bài chòi Trung bộ, Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ. Từ nhiều năm qua, Huế đã chủ động hợp tác với các tổ chức quốc tế như UNESCO, JICA (Nhật Bản), KOICA (Hàn Quốc), Đại học Waseda, Viện Bảo tồn di sản Pháp, Cục Di sản Hàn Quốc, Tổ chức bảo tồn quốc tế của Cộng hoà liên bang Đức… để triển khai các dự án bảo tồn, trùng tu và phát huy giá trị di sản cả về vật thể và phi vật thể.
Nhiều chuyên gia hàng đầu thế giới đã được mời đến Huế, cùng tham gia vào quá trình “truyền nghề – truyền lửa – truyền tâm huyết” cho đội ngũ cán bộ bảo tồn trong nước. Những mô hình như phục dựng điện Cần Chánh, trùng tu cung An Định, điện Phụng Tiên, Tả vu, Bi đình lăng Tự Đức, trùng tu Hữu tùng tự- lăng vua Minh Mạng… đều là kết quả của sự kết hợp giữa tri thức bản địa và công nghệ, kinh nghiệm quốc tế.
Bước ra thế giới – Không chỉ là biểu trưng, mà là hiện diện
Không chỉ đón bạn bè quốc tế đến với Huế, thành phố này cũng đang chủ động hiện diện tại những sự kiện toàn cầu quan trọng. Năm 2025, Huế là địa phương được chọn đại diện Việt Nam tham gia Triển lãm Thế giới Expo Osaka 2025 – một trong những sự kiện tầm vóc toàn cầu thu hút hàng chục triệu lượt khách tham quan. Tại đây, Huế sẽ mang đến những hình ảnh đặc trưng nhất của văn hóa Việt – từ áo dài truyền thống, âm nhạc cung đình đến các sản phẩm thủ công mỹ nghệ và du lịch sáng tạo – để cùng thế giới đối thoại trong một không gian văn hóa không biên giới.
Không dừng lại ở đó, Huế cũng tích cực tham gia các sự kiện giao lưu, kỷ niệm lớn tại TP. Hồ Chí Minh và các nước đối tác trong khuôn khổ kỷ niệm 50 năm thống nhất đất nước. Mỗi chương trình đều là dịp để văn hóa Huế được lan tỏa, đóng vai trò “đại sứ mềm” của Việt Nam trên trường quốc tế.
Đào tạo nhân lực – Nền tảng của hội nhập
Một điểm đáng ghi nhận trong chiến lược quốc tế hóa văn hóa của Huế là sự chú trọng vào đào tạo nhân lực. Trường Đại học Nghệ thuật Huế, Học viện Âm nhạc, Trường trung cấp Văn hoá Nghệ thuật Huế và các đơn vị nghệ thuật và bảo tồn văn hóa của thành phố đang được đầu tư mạnh mẽ để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, vừa am hiểu bản sắc dân tộc, vừa đủ năng lực tiếp cận và hợp tác quốc tế. Việc cử cán bộ đi đào tạo nước ngoài, tổ chức các workshop, trao đổi chuyên gia, mời giảng viên quốc tế giảng dạy tại Huế… đang tạo nên thế hệ cán bộ văn hóa – di sản chuyên nghiệp, hội nhập nhưng không xa rời căn cốt văn hóa dân tộc.
Văn hóa – Nhịp cầu vững bền cho hội nhập
Câu chuyện của Huế cho thấy: Quốc tế hóa văn hóa Việt Nam không chỉ là đưa “cái đẹp của mình ra thế giới”, mà còn là một hành trình học hỏi, làm giàu bản sắc trên tinh thần cởi mở và tự tin. Ngược lại, Việt Nam hóa văn hóa quốc tế là quá trình chọn lọc và sáng tạo những giá trị ngoại lai trên nền tảng văn hóa bản địa.
Trong dòng chảy ấy, Huế đang đóng vai trò như một điểm hội tụ và lan tỏa – nơi giao thoa không làm mất gốc, nơi hiện đại không triệt tiêu truyền thống, nơi toàn cầu hóa làm sáng lên bản sắc.
Từ thành công của Huế, có thể rút ra một số định hướng chiến lược:
1. Xây dựng chính sách quốc tế hóa văn hóa gắn với đặc thù di sản.
2. Đầu tư phát triển nhân lực văn hóa đạt chuẩn quốc tế.
3. Tạo điều kiện hạ tầng và cơ chế để tiếp nhận – lan tỏa văn hóa nhân loại.
4. Phát huy vai trò của văn hóa – thể thao – di sản trong ngoại giao nhân dân.
*
Chừng nào văn hóa còn là căn cốt vững vàng, chừng đó Việt Nam còn vững bước trên hành trình hội nhập quốc tế. Và Huế – với tinh thần “Kinh đô xưa – Vận hội mới” – đang từng ngày viết nên câu chuyện hội nhập văn hóa Việt đầy bản lĩnh và cảm hứng.