Chương trình tọa đàm Tuyên truyền, giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình năm 2025
20/05/2025
Ngày 20 tháng 5 năm 2025, Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Huế phối hợp cùng Trường Trung học cơ sở Chu Văn An tổ chức chương trình Tọa đàm Tuyên truyền, Giáo dục đạo đức, lối sống trong đia đình nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò quan trọng của gia đình trong việc hình thành và phát triển đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ. Chương trình diễn ra tại Hội trường Trường Chu Văn An với sự tham gia của đại diện Ông Phan Thanh Hải - Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao, Ông Trương Đình Hạnh - Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Quận Thuận Hóa, Bà Lê Thị Hồng Giang - Hiệu trưởng nhà trường, Ông Nguyễn Thanh Hùng - đại diện Ban cha mẹ học sinh cùng đông đảo giáo viên, các bậc phụ huynh và học sinh.
Áo dài ngũ thân và bộ tiêu chí ứng xử gia đình Việt Nam: Đạo lý truyền thống trong đời sống đương đại.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại đang chuyển mình mạnh mẽ, việc giữ gìn và phát huy các giá trị đạo lý truyền thống của dân tộc trở thành một nhiệm vụ cấp thiết. Nhằm cụ thể hóa điều này trong đời sống hằng ngày, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình Việt Nam, tập trung vào bốn mối quan hệ cốt lõi: vợ - chồng, cha mẹ - con, anh chị em, ông bà - cháu. Những tiêu chí này không chỉ phản ánh nền tảng đạo đức truyền thống, mà còn tiếp nối tinh thần Ngũ luân – học thuyết đạo lý Nho giáo từng được xem là chuẩn mực trong quan hệ giữa người với người trong xã hội xưa.
Song hành với đó, gần đây, nhiều nỗ lực phục hưng và lan tỏa giá trị của áo dài ngũ thân – một loại trang phục truyền thống tiêu biểu của người Việt, đặc biệt gắn bó sâu sắc với xứ Huế – cũng đang thu hút sự chú ý của cộng đồng. Điều đáng ghi nhận là chiếc áo dài ngũ thân không chỉ là di sản vật chất, mà còn là biểu tượng sống động của các giá trị đạo lý, bởi kết cấu 5 tà và 5 hàng cúc của nó tượng trưng cho Ngũ luân và Ngũ thường – hai trụ cột đạo đức căn bản của xã hội Việt Nam xưa.
Vì thế, đặt trong tổng thể các hoạt động gìn giữ và phát huy văn hóa truyền thống, việc kết hợp quảng bá bộ tiêu chí ứng xử gia đình Việt Nam cùng với phục hưng áo dài ngũ thân chính là sự lựa chọn hợp lý và đầy tính biểu tượng, góp phần lan tỏa đạo lý truyền thống một cách cụ thể, sinh động và gần gũi trong đời sống hôm nay.
Ngũ luân – nền tảng đạo lý trong ứng xử gia đình
Trong triết lý Nho giáo, Ngũ luân gồm năm mối quan hệ: quân – thần, phụ – tử, phu – phụ, huynh – đệ, bằng hữu, mỗi mối quan hệ đi kèm những chuẩn mực đạo đức tương ứng. Mặc dù ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến, nhưng Ngũ luân vẫn chứa đựng những giá trị đạo lý sâu sắc có thể kế thừa trong đời sống hiện đại, đặc biệt là trong quan hệ gia đình – nơi bắt đầu mọi nếp sống, nhân cách và sự hình thành xã hội.
Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình Việt Nam đã kế thừa có chọn lọc những nội dung cốt lõi này, đồng thời cập nhật tinh thần hiện đại, dân chủ, bình đẳng. Cụ thể:
Quan hệ vợ - chồng tương ứng với phu – phụ, được đề cao qua các tiêu chí như tôn trọng, thủy chung, bình đẳng, chia sẻ trách nhiệm.
Quan hệ cha mẹ - con và ông bà - cháu tương ứng với phụ – tử, nhấn mạnh sự hiếu thảo, yêu thương, chăm sóc và giáo dục con cháu.
Quan hệ anh chị em tương ứng với huynh – đệ, phát huy tinh thần yêu thương, đùm bọc, giúp đỡ nhau trong gia đình.
Hai mối quan hệ còn lại là quân – thần và bằng hữu không được đề cập trực tiếp trong bộ tiêu chí vì không thuộc phạm vi ứng xử gia đình, song các giá trị như trung thành, trách nhiệm, tín nghĩa vẫn được lồng ghép gián tiếp qua cách xây dựng các hành vi, thái độ ứng xử.
Qua đó, có thể thấy, bộ tiêu chí ứng xử gia đình chính là sự hiện đại hóa tinh thần Ngũ luân, đặt trọng tâm vào việc xây dựng nếp sống đạo đức gia đình Việt Nam trong thời đại mới – nơi sự kính trọng, yêu thương và sẻ chia giữa các thế hệ được nâng cao, nhưng đồng thời loại bỏ những tàn dư tiêu cực như bất bình đẳng giới, gia trưởng hay định kiến vai trò cứng nhắc.
Áo dài ngũ thân – biểu tượng đạo lý sống động
Nếu như bộ tiêu chí là phần “lý”, thì áo dài ngũ thân chính là phần “sự” – sự hiện thân cụ thể của các nguyên tắc đạo lý qua một thiết chế văn hóa vật thể.
Áo dài ngũ thân xuất hiện từ thời chúa Nguyễn, được coi là tiền thân của chiếc áo dài hiện đại. Áo có cấu trúc đặc biệt gồm 5 tà (2 tà trước – 2 tà sau – 1 tà trong) tượng trưng cho 5 luân lý giữa người với người, cùng 5 hạt cúc tượng trưng cho 5 đức tính (ngũ thường): nhân, lễ, nghĩa, trí, tín.
Như vậy, mặc áo dài ngũ thân không chỉ là khoác lên mình một bộ trang phục, mà còn là mang theo một hệ giá trị sống – sống nhân ái, lễ phép, công bằng, hiểu biết và đáng tin cậy. Bởi thế, chiếc áo này từng được coi là y phục chuẩn mực của người quân tử, người có đạo lý. Trong bối cảnh hiện nay, khi xã hội hiện đại hóa, việc phục hưng áo dài ngũ thân đồng nghĩa với việc đưa các chuẩn mực đạo đức truyền thống trở lại đời sống đương đại bằng hình thức văn hóa gần gũi, dễ tiếp cận.
Huế – điểm tựa lý tưởng để lan tỏa giá trị
Trong hành trình phục hưng và phát huy giá trị áo dài ngũ thân, Huế giữ vai trò trung tâm. Là cố đô một thời, Huế là nơi áo dài ngũ thân từng được định hình và phổ biến rộng rãi từ thời chúa Nguyễn, là địa phương gìn giữ đậm đặc các giá trị gia phong, đạo lý, lễ nghi truyền thống. Huế cũng là nơi bộ tiêu chí ứng xử gia đình có điều kiện thực thi mạnh mẽ, bởi không gian sống, cộng đồng cư dân và hệ thống thiết chế văn hóa phù hợp với việc phát huy những giá trị truyền thống trong đời sống hiện đại.
Tại Huế, nhiều hoạt động trình diễn áo dài ngũ thân, các ngày hội áo dài cộng đồng, lớp học dạy mặc áo dài truyền thống, hay việc đưa áo dài vào học đường... đang góp phần làm sống dậy một biểu tượng văn hóa từng mai một. Khi kết hợp những hoạt động này với việc truyền thông, giáo dục về bộ tiêu chí ứng xử gia đình, sẽ tạo nên một không gian văn hóa vừa thị giác – vừa đạo lý – vừa thực hành, giúp các thế hệ hôm nay tiếp nhận truyền thống một cách tự nhiên, sâu sắc.
Giải pháp phát huy hiệu quả
Để sự kết hợp giữa áo dài ngũ thân và bộ tiêu chí ứng xử gia đình lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống, có thể triển khai một số giải pháp:
1. Lồng ghép trong giáo dục đạo đức – văn hóa gia đình tại học đường:
Tổ chức tiết học trải nghiệm “Mặc áo dài ngũ thân – học đạo lý gia đình”.
Tạo không gian giáo dục nơi học sinh vừa hiểu về lịch sử chiếc áo, vừa tiếp cận các tiêu chí ứng xử cụ thể qua trò chơi, mô phỏng, kịch ngắn…
2. Tổ chức sự kiện văn hóa kết hợp:
Trong Festival Huế, tổ chức “Ngày hội gia đình và đạo lý dân tộc”, nơi các gia đình mặc áo dài ngũ thân, cùng tham gia hoạt động truyền thống, đồng thời được truyền thông các tiêu chí ứng xử gia đình.
3. Truyền thông đại chúng bằng hình ảnh thị giác gắn với biểu tượng áo dài:
Xây dựng các bộ ảnh, video clip ngắn mang thông điệp: “Mặc áo dài – sống đạo lý”, đưa hình ảnh ông bà, cha mẹ, con cháu cùng diện áo dài ngũ thân, thể hiện yêu thương, gắn kết.
Khuyến khích nghệ sĩ, người nổi tiếng, nhà giáo, cán bộ văn hóa cùng tham gia các chiến dịch mặc áo dài truyền thống gắn với quảng bá tiêu chí ứng xử.
4. Thực hành văn hóa trong đời sống thường nhật:
Khuyến khích mặc áo dài ngũ thân trong các dịp lễ tết, ngày gia đình Việt Nam, cưới hỏi… kèm theo thông điệp đạo lý.
Tổ chức các “Gia đình mẫu mực” gắn với cả hình ảnh áo dài và hành vi sống theo tiêu chí ứng xử.
Giữa thời đại công nghệ, toàn cầu hóa và nhiều biến động giá trị, việc gìn giữ nền tảng đạo lý gia đình là một nhu cầu cấp thiết. Sự kết hợp giữa bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình Việt Nam và việc phục hưng áo dài ngũ thân chính là cách làm sáng tạo, hiệu quả để truyền tải các giá trị đạo đức truyền thống một cách gần gũi, sinh động.
Đặc biệt tại Huế, mảnh đất giàu di sản và thấm đẫm nếp sống gia phong, sự kết hợp này sẽ không chỉ làm sống dậy hình ảnh chiếc áo dài ngũ thân – biểu tượng của đạo lý xưa, mà còn góp phần định hình lối sống gia đình Việt Nam hiện đại trên nền tảng vững chắc của truyền thống./.