Hội thảo kỷ niệm 200 năm ngày sinh danh nhân văn hóa, người khai lập nghề ảnh Việt Nam – Đặng Huy Trứ (1825–2025): Tôn vinh di sản, tiếp nối truyền thống nhiếp ảnh dân tộc
17/05/2025
Sáng ngày 17/5/2025, tại thành phố Huế, hội thảo khoa học với chủ đề “Kỷ niệm 200 năm ngày sinh danh nhân văn hóa, người khai lập nghề ảnh Việt Nam: Đặng Huy Trứ (1825–2025)” đã được tổ chức trang trọng bởi Liên hiệp các hội Văn học nghệ thuật thành phố Huế phối hợp với Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam. Sự kiện là điểm nhấn quan trọng trong chuỗi hoạt động kỷ niệm hai thế kỷ ngày sinh của Đặng Huy Trứ – một trong những nhân vật kiệt xuất của văn hóa dân tộc thế kỷ XIX, người tiên phong đưa nhiếp ảnh vào Việt Nam, mở đầu cho hành trình hình thành và phát triển của một ngành nghệ thuật độc đáo gắn liền với thời đại.
Hội thảo thu hút sự quan tâm và tham gia của đông đảo học giả, nhà nghiên cứu, nghệ sĩ nhiếp ảnh và văn nghệ sĩ trên cả nước. Trong đó có sự hiện diện của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm – nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương; bà Trần Thị Thu Đông – Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam; TS Phan Thanh Hải – Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế; nhà nghiên cứu Dương Trung Quốc; nhà nghiên cứu Trần Viết Ngạc; nhà nghiên cứu Nguyễn Thế; nhà nghiên cứu Trần Mạnh Thường; nhà văn Hồ Đăng Thanh Ngọc – Chủ tịch Liên hiệp các hội Văn học nghệ thuật thành phố Huế, cùng đông đảo nghệ sĩ nhiếp ảnh, nhà báo, thầy cô giáo và học sinh trường PTTH Đặng Huy Trứ cùng những người yêu mến di sản văn hóa Huế.
Trong báo cáo đề dẫn, nhà văn Hồ Đăng Thanh Ngọc nhấn mạnh: “Đặng Huy Trứ là một trong những trí thức tiêu biểu của triều Nguyễn vào nửa sau thế kỷ XIX, người đã mang tinh thần học hỏi, tiếp biến văn hóa phương Tây để phụng sự cho công cuộc chấn hưng đất nước. Việc ông đưa kỹ thuật nhiếp ảnh – một thành tựu tân kỳ – từ Trung Hoa về Việt Nam năm 1869 không chỉ là một hành động tiên phong về kỹ thuật, mà còn là biểu hiện sinh động cho tư duy canh tân, vượt thời đại của một nhà văn hóa lớn.” Ông cũng khẳng định, việc tổ chức hội thảo là dịp để tri ân di sản tinh thần mà Đặng Huy Trứ để lại, đồng thời khơi dậy và tiếp nối tinh thần sáng tạo của người nghệ sĩ nhiếp ảnh hôm nay.
Phát biểu tại hội thảo, TS Phan Thanh Hải – Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế, nhấn mạnh giá trị to lớn cả về vật thể và phi vật thể mà Đặng Huy Trứ để lại. Ông phân tích di sản của Đặng Huy Trứ không chỉ dừng lại ở việc khai sáng ngành nhiếp ảnh, mà còn hiện hữu qua hàng loạt công trình văn chương, thư tịch, tư tưởng cải cách và tầm nhìn đi trước thời đại, đạo đức hành chính và tấm gương nhân cách – tất cả đều mang đậm tinh thần dân tộc và khát vọng canh tân đất nước. TS Phan Thanh Hải cũng bày tỏ quyết tâm của chính quyền và ngành văn hóa Huế trong việc phát huy sâu rộng giá trị di sản của Đặng Huy Trứ, đưa hình ảnh và tư tưởng của ông lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng, đặc biệt với thế hệ trẻ. Đáng chú ý, ông thông tin về hướng nghiên cứu và xây dựng hồ sơ khoa học nhằm đề xuất UNESCO vinh danh Đặng Huy Trứ là Danh nhân văn hóa thế giới. Theo ông, việc này hoàn toàn có cơ sở và cần sự phối hợp từ nhiều cấp, ngành, giới nghiên cứu và cộng đồng để tiến hành các bước chuẩn bị bài bản, khoa học, mang lại hiệu quả lâu dài cả về học thuật lẫn giá trị quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới.
Bà Trần Thị Thu Đông – Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam – đánh giá cao vai trò tiên phong của Huế trong việc tổ chức hội thảo tôn vinh người khai sáng nghề ảnh nước nhà. Bà chia sẻ: “Không thể viết lịch sử nhiếp ảnh Việt Nam mà không nhắc đến Đặng Huy Trứ – người đã mang chiếc máy ảnh đầu tiên về nước năm 1869 và mở hiệu ảnh Cảm Hiếu Đường tại kinh thành Huế. Đây là dấu mốc mở ra sự hình thành và phát triển của ngành nhiếp ảnh Việt Nam – một ngành nghệ thuật gắn liền với lịch sử, văn hóa và đời sống xã hội.”
Phần tham luận tại hội thảo phong phú và đa chiều, với các ý kiến chuyên sâu từ nhiều học giả, nhà nghiên cứu. Nhà nghiên cứu Dương Trung Quốc trình bày góc nhìn lịch sử về tư tưởng canh tân của Đặng Huy Trứ trong bối cảnh khủng hoảng của triều Nguyễn, nhấn mạnh tính cấp tiến trong hành động cụ thể của ông. Nhà nghiên cứu Trần Viết Ngạc và Nguyễn Thế tiếp, tục phân tích sâu hơn về tầm vóc văn hóa và đạo đức của Đặng Huy Trứ – không chỉ là người tiên phong trong kỹ thuật nhiếp ảnh, mà còn là một nhà văn hóa, nhà giáo dục, nhà hành chính với tư duy cải cách toàn diện.
Đáng chú ý, nhà nghiên cứu Trần Mạnh Thường – tác giả nhiều công trình nghiên cứu lịch sử và văn hóa – đã có tham luận nhấn mạnh đến tính tiên phong của Đặng Huy Trứ trong việc tiếp thu văn minh phương Tây một cách có chọn lọc, thông qua những chuyến đi sứ sang Trung Hoa và những quan sát thực tiễn sắc bén. Trong khi đó, nhà nghiên cứu trẻ Trần Nguyễn Khánh Phong chia sẻ góc nhìn từ lĩnh vực mỹ thuật và nhiếp ảnh, khẳng định vai trò mở đường của Đặng Huy Trứ trong việc tạo lập một ngành nghệ thuật thị giác hiện đại, có khả năng tiếp cận rộng rãi và lưu giữ ký ức lịch sử một cách trung thực, sinh động.
Hội thảo cũng ra mắt Kỷ yếu hội thảo khoa học, tập hợp 24 bài viết công phu của các nhà nghiên cứu, nghệ sĩ, học giả trong và ngoài tỉnh. Kỷ yếu được chia làm hai phần:
Phần I: “Danh nhân Đặng Huy Trứ và các giá trị di sản”, khảo cứu cuộc đời, hành trạng và tư tưởng của ông trên các lĩnh vực hành chính, văn học, giáo dục, đạo đức và canh tân.
Phần II: “Tiếp nối truyền thống nhiếp ảnh Việt Nam”, phản ánh hành trình phát triển của nhiếp ảnh từ những bước khởi đầu cùng Đặng Huy Trứ đến thời kỳ hiện đại, với những đóng góp của giới nhiếp ảnh Việt Nam trong việc bảo tồn, phản ánh và làm giàu thêm bản sắc văn hóa dân tộc.
Tổng kết hội thảo, nhà văn Hồ Đăng Thanh Ngọc nhấn mạnh: “Việc tưởng niệm Đặng Huy Trứ không chỉ là một sự kiện lịch sử – văn hóa, mà còn là dịp để đánh thức tinh thần sáng tạo, đổi mới, trách nhiệm xã hội và khát vọng phát triển của người nghệ sĩ Việt Nam hôm nay. Từ chiếc máy ảnh đầu tiên nơi Cảm Hiếu Đường, đến hành trình nhiếp ảnh thế kỷ XXI, chúng ta có quyền tự hào về một điểm khởi đầu đầy ánh sáng từ Huế.”
Hội thảo khép lại trong không khí trang trọng, thấm đẫm cảm hứng văn hóa – nghệ thuật. Những đóng góp, góc nhìn và tình cảm dành cho Đặng Huy Trứ tại sự kiện là minh chứng cho giá trị bền vững mà ông để lại – không chỉ với nhiếp ảnh Việt Nam, mà còn với toàn bộ tiến trình hiện đại hóa văn hóa dân tộc.