QUỐC PHỤC VÀ VỊ THẾ ÁO DÀI TRONG CHÍNH SÁCH VĂN HÓA VIỆT NAM HIỆN ĐẠI
16/05/2025
Trong kỷ nguyên toàn cầu hóa, khi các quốc gia không chỉ cạnh tranh về kinh tế, quân sự, mà còn về bản sắc và giá trị mềm, thì câu hỏi về quốc phục, về một biểu tượng văn hóa có khả năng đại diện cho cả một dân tộc, đã trở thành vấn đề chiến lược, không còn là chuyện hình thức hay lễ nghi đơn thuần. Việt Nam, một đất nước hơn bốn nghìn năm lịch sử, với nền văn hóa rực rỡ và sâu thẳm, có đủ cơ sở để bước lên hành trình xác lập quốc phục chính thức, mà trong đó, áo dài truyền thống xứng đáng là ứng cử viên hàng đầu.
Áo dài Việt Nam – Biểu tượng vượt thời gian
Áo dài không chỉ là trang phục. Đó là linh hồn văn hóa được sáng tạo nên bằng trí óc tuyệt vời, trái tim nhân hậu cùng bàn tay khéo léo của tổ tiên và được gìn giữ, trao truyền qua bao thế hệ. Trong từng đường cong mềm mại, tà áo lướt bay, là cả một triết lý sống của người Việt: kín đáo nhưng duyên dáng, khiêm nhường nhưng kiêu hãnh, an nhiên mà bất khuất. Áo dài gắn liền với hình ảnh người Việt Nam từ học đường đến nghị trường, từ sàn diễn thời trang đến những cuộc thi quốc tế. Ngay cả trong chiến tranh, tà áo dài trắng của nữ sinh Sài Gòn, tà áo tím của nữ sinh Huế năm xưa vẫn là biểu tượng bất diệt của vẻ đẹp, sự kiên cường và tinh thần không khuất phục.
Ông Phan Thanh Bình, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Giáo dục của Quốc hội
Không ít người nước ngoài, khi nhắc đến Việt Nam, hình ảnh đầu tiên hiện lên trong tâm trí họ không phải là bản đồ, không phải là phở hay nón lá, mà chính là áo dài, một biểu tượng vừa riêng biệt vừa dễ nhận diện. Chính vì thế, việc đưa áo dài trở thành quốc phục không chỉ là sự tôn vinh truyền thống, mà là một lựa chọn chiến lược, góp phần củng cố quyền lực mềm quốc gia trong bối cảnh hội nhập.
Quốc phục, Không chỉ là trang phục, mà là tuyên ngôn văn hóa
Nhiều quốc gia trên thế giới đã định vị quốc phục như một phần trong chiến lược ngoại giao văn hóa: Nhật có kimono, Hàn có hanbok, Ấn Độ có sari và kurta, Trung Quốc có xường xám và trường bào, các nước Ả Rập có Thobe (hay Dishdasha/Kandura) và Abaya. Những trang phục ấy không chỉ hiện diện trong các sự kiện lễ hội, mà còn xuất hiện trong ngoại giao, điện ảnh, quảng bá du lịch, thậm chí trở thành biểu tượng quốc gia trên trường quốc tế.
Đại sứ Việt Nam Đinh Toàn Thắng trình quốc thư lên Tổng thống Cộng hòa Pháp
Thế nhưng ở Việt Nam, vấn đề quốc phục vẫn đang ở dạng tranh luận, thiếu quyết đoán và chưa có hành động chính sách cụ thể. Chính sự chần chừ ấy đã khiến chúng ta bỏ lỡ nhiều cơ hội vàng để khẳng định bản sắc và nâng cao vị thế văn hóa dân tộc trong các sự kiện quốc tế.
Câu hỏi đặt ra là: Tại sao một biểu tượng như áo dài, loại trang phục vốn đã được cả thế giới ngưỡng mộ, lại chưa được chính thức hóa thành quốc phục?
Phải chăng vì chưa có sự thống nhất về hình thức, kiểu dáng, màu sắc? Hay vì tư duy quản lý văn hóa vẫn còn nặng về sự dè dặt, chưa mạnh dạn định vị bản sắc dân tộc bằng hình ảnh cụ thể?
Đã đến lúc Việt Nam cần một câu trả lời dứt khoát.
Đưa áo dài vào không gian chính trị – quốc gia: Hành động nhỏ, ý nghĩa lớn
Khi Đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Cảnh đề xuất sử dụng áo dài như một trang phục chính thức tại nghị trường, nhiều ý kiến phản đối đã vội vàng cho đó là chuyện nhỏ, không đáng bàn giữa bao vấn đề lớn lao như lạm phát, tăng trưởng, luật pháp… Nhưng chính những suy nghĩ như vậy đã khiến văn hóa luôn bị đẩy lùi ra rìa trong chiến lược phát triển đất nước.
TS Phan Thanh Hải tại diễn đàn hợp tác Việt Nam và các địa phương của Cộng hòa Pháp
Quốc hội là biểu tượng quyền lực cao nhất của nhân dân. Mỗi hình ảnh tại nghị trường đều là một tuyên ngôn biểu trưng. Áo dài xuất hiện nơi đó không phải để làm đẹp đơn thuần, mà là để khẳng định sự tự tôn văn hóa dân tộc – một yếu tố không thể tách rời trong xây dựng hình ảnh quốc gia hiện đại.
Lịch sử cho thấy, quốc gia nào biết lấy văn hóa làm nền tảng, lấy bản sắc làm ngọn cờ, thì quốc gia đó trường tồn.
Và hành động cần thiết của chúng ta trong kỷ nguyên mới
Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới xây dựng nền kinh tế sáng tạo, du lịch văn hóa, và đang vận động UNESCO ghi danh áo dài là di sản văn hóa phi vật thể đại diện với các tiêu chí riêng (như Tri thức May và Mặc, Tập quán sử dụng…), thì việc xác lập áo dài làm quốc phục cần được đặt lên bàn nghị sự một cách chính thức. Đó không chỉ là việc tôn vinh quá khứ, mà là một bước đi táo bạo để kiến tạo tương lai.
Ngày hội Áo dài cộng đồng ở Huế năm 2024
Quốc phục không chỉ cho người trong nước mặc, mà còn là thứ để bạn bè quốc tế nhớ về, trân trọng và nhận diện Việt Nam giữa khu rừng thế giới bao la. Chiếc áo dài, khi được mặc đúng chỗ, đúng lúc, sẽ trở thành thông điệp mềm, ngôn ngữ không lời, truyền đi bản sắc Việt một cách sâu sắc và hiệu quả nhất./.