KHẢO SÁT BẢO TÀNG VŨ HẦU VÀ PHỐ CỔ CẨM LÝ: BÀI HỌC VỀ MÔ HÌNH "CỘNG SINH" GIỮA BẢO TỒN DI SẢN VÀ KINH TẾ DU LỊCH
08/12/2025
Sáng ngày 06/12/2025, tiếp nối chuỗi hoạt động nghiên cứu tại Thành Đô (Trung Quốc), Đoàn công tác thành phố Huế do ông Phan Thanh Hải - Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao dẫn đầu đã tiến hành khảo sát thực địa tại Bảo tàng Vũ Hầu (Vũ Hầu bác vật quán) và Phố cổ Cẩm Lý. Đây là điển hình tiêu biểu cho mô hình kết hợp nhuần nhuyễn giữa bảo tồn không gian tâm linh và khai thác thương mại ẩm thực trong cùng một quần thể di tích.
Vị thế của "Thánh địa Tam Quốc"
Điểm đến khảo sát là Bảo tàng Vũ Hầu (Vũ Hầu bác vật quán) - một di tích có lịch sử lâu đời bắt nguồn từ năm 223 sau Công nguyên khi xây dựng Lăng Huệ. Đây là nơi duy nhất tại Trung Quốc thờ chung cả quân vương (Lưu Bị) và tể tướng (Gia Cát Lượng), được tôn vinh là "Thánh địa Tam Quốc" và là bảo tàng di tích Tam Quốc lớn nhất thế giới. Năm 1961, địa điểm này được Quốc vụ viện Trung Quốc công bố là Đơn vị bảo vệ di tích văn vật trọng điểm cấp quốc gia đợt đầu tiên. Đến năm 2008, nơi đây chính thức trở thành Bảo tàng quốc gia hạng nhất. Với ba khu vực chức năng: Khu di sản văn hóa, Khu trải nghiệm văn hóa Tam Quốc và Khu văn hóa dân gian Cẩm Lý, Bảo tàng Vũ Hầu là hình mẫu lý tưởng về quy hoạch và quản lý di sản.
Quy hoạch bài bản: Từ "Lõi di sản" đến hệ sinh thái du lịch
Qua khảo sát, Đoàn công tác ghi nhận tư duy phân khu chức năng rất khoa học của phía bạn. Khu vực lõi di tích được bảo vệ nghiêm ngặt, giữ nguyên vẻ thâm nghiêm, tĩnh mịch để phục vụ nhu cầu chiêm bái và nghiên cứu lịch sử. Hệ thống biển báo, chỉ dẫn được thiết kế đồng bộ, tôn trọng tối đa cảnh quan gốc. Tuy nhiên, điểm sáng tạo nằm ở nghệ thuật kết nối không gian. Ngay sát vách khu di tích trang nghiêm là khu phố thương mại sầm uất, tạo nên một hệ sinh thái du lịch khép kín: "Tham quan di sản - Thưởng thức văn hóa - Trải nghiệm ẩm thực".
Phố cổ Cẩm Lý: "Bảo tàng sống" về ẩm thực đường phố Nằm liền kề Bảo tàng Vũ Hầu, Phố cổ Cẩm Lý (Jinli Ancient Street) - nơi được mệnh danh là "Tây Thục đệ nhất nhai" - là trọng điểm khảo sát của Đoàn về mô hình kinh doanh trong khu vực bảo vệ di tích. Tại đây, Đoàn đã ghi nhận những bài học kinh nghiệm quý giá:
Kiến trúc đồng nhất: Toàn bộ các gian hàng ẩm thực, quà lưu niệm đều được xây dựng theo kiến trúc truyền thống, sử dụng vật liệu gỗ, ngói xám và đèn lồng đỏ. Điều này giúp khu phố thương mại không phá vỡ cảnh quan chung của Bảo tàng Vũ Hầu mà ngược lại, trở thành phần mở rộng tự nhiên của không gian văn hóa.
Trình diễn ẩm thực: Tại Cẩm Lý, việc bán hàng không chỉ là trao đổi thương mại mà là một sân khấu trình diễn. Du khách được tận mắt xem các nghệ nhân chế biến các món đặc sản như Mì Đàn Đàn, Bánh nếp, Kẹo hồ lô... ngay tại quầy. Yếu tố "trải nghiệm thị giác" được đặt ngang hàng với "trải nghiệm vị giác".
Quản lý văn minh: Dù mật độ du khách rất lớn và kinh doanh nhiều món ăn đường phố, khu phố vẫn giữ được sự sạch sẽ. Hệ thống xử lý rác thải, mùi thực phẩm được thiết kế ngầm hóa hoặc giấu kín khéo léo, đảm bảo không ảnh hưởng đến mỹ quan di tích.
Gợi mở cho mô hình "Dịch vụ trong Di sản" tại Huế
Kết thúc buổi khảo sát, lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao đánh giá mô hình Bảo tàng Vũ Hầu - Cẩm Lý có tính tham khảo thực tiễn rất cao cho Quần thể Di tích Cố đô Huế, đặc biệt là định hướng phát triển dịch vụ tại khu vực Đại Nội và các tuyến phố bao quanh như Lê Huân, Đoàn Thị Điểm.
Từ thực tiễn Thành Đô, Huế có thể nghiên cứu quy hoạch các "Khu phố dịch vụ mang màu sắc di sản". Ở đó, các hoạt động kinh doanh ẩm thực không chỉ tuân thủ quy định bảo tồn mà còn phải đạt chuẩn về thẩm mỹ kiến trúc (nhà rường, kiốt gỗ, không gian hoài cổ), đồng thời biến người bán hàng thành những "hướng dẫn viên" văn hóa, giới thiệu câu chuyện phía sau mỗi món ăn cung đình hay dân gian Huế. Mô hình "cộng sinh" này không chỉ giải quyết bài toán kinh tế cho di sản mà còn là giải pháp giữ chân du khách, kích cầu chi tiêu và quảng bá chiều sâu văn hóa bản địa./.