KHẢO SÁT MÔ HÌNH BẢO TÀNG ẨM THỰC TỨ XUYÊN: Kinh nghiệm cho việc xây dựng Hồ sơ Thành phố Sáng tạo UNESCO của Huế
05/12/2025
Chiều ngày 05/12/2025, tiếp nối chương trình làm việc tại Thành Đô (Trung Quốc), Đoàn công tác thành phố Huế do ông Phan Thanh Hải - Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao dẫn đầu đã tiến hành khảo sát thực tế tại Bảo tàng Ẩm thực Tứ Xuyên. Chuyến đi đã ghi nhận những cách tiếp cận tiên tiến trong việc bảo tồn di sản phi vật thể và mô hình kinh tế "Một bảo tàng có thể ăn được".
Bảo tàng Ẩm thực Tứ Xuyên, tọa lạc tại trấn Tam Đạo Yển, quận Pi Đô, thành phố Thành Đô, hiện là một điểm sáng về du lịch văn hóa tại Trung Quốc. Là khu du lịch cấp AAA quốc gia và bảo tàng cấp II quốc gia, nơi đây sở hữu hơn 6.000 hiện vật quý giá trong khuôn viên rộng 40 mẫu với kiến trúc nhà ở truyền thống vùng Tây Tứ Xuyên. Tại đây, ẩm thực không chỉ được trưng bày qua tủ kính mà được vận hành như một hệ sinh thái sống động. Qua khảo sát, Đoàn công tác đã đúc kết những kinh nghiệm quý giá, gợi mở nhiều hướng đi thực tiễn cho Đề án xây dựng Huế - Thành phố Sáng tạo của UNESCO.
1. "Học thuật hóa" kỹ thuật và Tôn vinh nguyên liệu bản địa Một trong những ấn tượng mạnh mẽ nhất đối với Đoàn là cách phía bạn giải quyết vấn đề "tam sao thất bản" của ẩm thực dân gian. Thông qua "Bức tường Nghệ thuật Chế biến", các kỹ thuật nấu nướng cốt lõi như Xào, Kho, Hầm, Chiên (Tiên), Chiên ngập dầu (Trà)... được hệ thống hóa bằng đại tự và chú giải khoa học về quy trình nhiệt. Cách làm bài bản này đã biến nghề bếp từ kinh nghiệm truyền miệng trở thành một bộ môn khoa học có tính quy chuẩn cao. Bên cạnh đó, bảo tàng dành trọn khu vực ngoài trời để tôn vinh "linh hồn" của hương vị địa phương: Tương đậu (Doubanjiang). Quy trình sản xuất thủ công từ việc chọn nguồn nước, phơi sương, đảo tương hàng ngày được trình diễn đầy tự hào, khẳng định giá trị của thời gian và công sức nghệ nhân trong từng sản phẩm.
2. Nghệ thuật kể chuyện: Khi món ăn thấm đẫm văn hóa Tại bảo tàng, mỗi món ăn đều mang một "hồ sơ" lịch sử riêng. Du khách không chỉ học công thức mà còn được nghe giai thoại về quan Đinh Bảo Trinh với món "Gà Cung Bảo", hay quy tắc phục vụ khắt khe của nhà hàng danh tiếng "Cô Cô Yến" xưa.Đặc biệt, bảo tàng đã thực hiện thành công việc "văn học hóa ẩm thực" khi tôn vinh các nhà văn như Lý Cật Nhân, người đã dùng ngòi bút để lưu giữ ký ức về các quán xá và phong tục ăn uống thời Dân Quốc. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của văn học trong việc kiến tạo chiều sâu cho di sản ẩm thực.
3. Đột phá với mô hình "Bảo tàng có thể ăn được" Điểm sáng tạo nhất trong vận hành của Bảo tàng Ẩm thực Tứ Xuyên là tư duy khai thác kinh tế trải nghiệm thông qua cơ chế "Vé tham quan trọn gói" (All-inclusive Tasting). Đây là "bảo tàng có thể ăn được" duy nhất trên thế giới, nơi mang đến khái niệm bảo tàng hoàn toàn mới: tham quan không chỉ bằng mắt và tai, mà còn bằng vị giác và khứu giác. Thay vì mô hình bán vé vào cửa và bán đồ ăn riêng biệt, giá vé tham quan tại đây đã bao gồm chi phí thưởng thức ẩm thực. Du khách được tự do nếm thử các món ăn tại hàng trăm gian hàng trong khuôn viên, từ món ăn đường phố (lẩu gánh) đến các loại bánh trái, điểm tâm. Mô hình này giúp loại bỏ rào cản tâm lý "ngại chi tiền" của du khách, khiến họ cảm thấy được "chiêu đãi" và hào hứng trải nghiệm trọn vẹn hành trình vị giác ngay trong không gian tái hiện phố cổ. Nhờ mô hình độc đáo này, mỗi năm bảo tàng đón từ 400.000 - 500.000 lượt khách và trở thành địa điểm tổ chức của nhiều sự kiện tầm cỡ quốc tế như Giải nấu ăn toàn quốc Cúp Unilever, Liên hoan Ẩm thực Châu Á - Gấu trúc Thành Đô...
4. Đề xuất, kiến nghị cho Ẩm thực Huế Từ thực tiễn khảo sát, Đoàn công tác nghiên cứu đề xuất các giải pháp mang tính ứng dụng cao cho ngành văn hóa và du lịch Huế: Thí điểm "Vé thông hành ẩm thực" (Food Pass): Áp dụng tại các lễ hội hoặc không gian văn hóa, cho phép du khách mua 01 vé để nếm thử (khẩu phần nhỏ) nhiều món đặc sản Huế (bún bò, các loại bánh, chè...) mà không cần thanh toán nhiều lần. Xây dựng "Sổ tay Ẩm thực Huế": Chuẩn hóa các khái niệm kỹ thuật chế biến đặc trưng của Huế (Um, Mắm, Rim, Ruốc...) để phục vụ công tác quảng bá và nghiên cứu. Bản đồ hóa ký ức: Số hóa và định vị lại hệ thống các quán ăn, tửu lâu danh tiếng tại Kim Long, Vỹ Dạ, Đông Ba, Gia Hội... trước năm 1975 để phục dựng câu chuyện lịch sử.
Không gian tôn vinh nguyên liệu: Quy hoạch các điểm đến trải nghiệm nghệ thuật hóa quy trình sản xuất tại các làng nghề truyền thống (Mắm ruốc, Tôm chua, Thanh trà, Sen...). Mô hình từ Tứ Xuyên cho thấy tương lai của bảo tàng ẩm thực không nằm ở hiện vật tĩnh, mà ở sự trải nghiệm sống động. Đây là cơ sở quan trọng để thành phố Huế xây dựng những không gian văn hóa nơi du khách không chỉ "nhìn thấy" mà còn "nếm" được bề dày lịch sử Cố đô.