Văn hóa, di sản và con đường phát triển riêng của Huế
06/10/2025
Trong hành trình phát triển của đất nước, Huế luôn là một điểm nhấn đặc biệt – không chỉ bởi quá khứ vàng son của một kinh đô, mà còn bởi hệ giá trị văn hóa – di sản đã làm nên bản sắc riêng biệt. Nếu nhiều đô thị khác chọn con đường công nghiệp hóa, thương mại hóa hay phát triển dịch vụ logistics, thì Huế lại kiên định với một lựa chọn khác: lấy văn hóa và di sản làm trung tâm, làm nền tảng và động lực cho một mô hình phát triển đặc thù – đô thị di sản, xanh và thông minh.
Văn hóa, di sản – nền tảng làm nên bản sắc Huế
Huế không chỉ là một thành phố hành chính – chính trị. Từ hàng trăm năm trước, nơi đây đã là cái nôi của một nền văn hóa phong phú, tinh tế và bền chặt. Quần thể di tích Cố đô Huế – di sản thế giới đầu tiên của Việt Nam được UNESCO công nhận (1993), Nhã nhạc cung đình Huế – di sản phi vật thể đại diện của nhân loại (2003), cùng hệ thống di sản phi vật thể phong phú: Hơn 500 lễ hội, tinh hoa ẩm thực trong hàng nghìn món ăn, trang phục truyền thống mà nổi bật là áo dài, kho tàng tri thức dân gian đồ sộ... Điều đó cắt nghĩa vì sao, đến nay Huế đã có 8 di sản được UNESCO vinh danh với đủ cả 3 loại hình: di sản vật thể, di sản phi vật thể và di sản tư liệu, và tất cả điều đó đã khắc họa nên chân dung một đô thị văn hóa điển hình.
Điều làm nên sức sống đặc biệt của Huế là sự đan xen tinh tế giữa di sản vật thể và phi vật thể, giữa không gian cung đình và làng xã, giữa cảnh quan thiên nhiên và con người. Người Huế sống chậm, trọng nề nếp, thanh nhã, trân quý cái đẹp và biết cách gìn giữ những giá trị xưa cũ mà không khép mình trước cái mới. Chính sự hòa quyện ấy đã tạo nên một “Bản sắc văn hóa Huế”, để khi nói đến Huế, người ta nghĩ ngay đến một không gian của ký ức, của sự tĩnh lặng và chiều sâu.
Bản sắc ấy không chỉ là niềm tự hào, mà còn trở thành thương hiệu riêng của Huế trong bản đồ văn hóa Việt Nam và thế giới: một thành phố Festival đặc trưng của Việt Nam, trung tâm văn hóa lớn của cả nước và là đô thị di sản mang tầm quốc tế.
Văn hóa, di sản – nguồn lực đặc biệt cho phát triển
Với Huế, di sản không chỉ để ngắm nhìn hay tôn vinh, mà còn là nguồn lực – là ‘vốn xã hội’ quý giá giúp phát triển kinh tế, văn hóa và con người.
Một phần tư thế kỷ qua, Festival Huế là minh chứng sống động cho cách Huế biến di sản thành động lực. Từ một sự kiện văn hóa, Festival đã trở thành thương hiệu toàn cầu, góp phần thúc đẩy du lịch, thương mại, dịch vụ, tạo việc làm, nuôi dưỡng sáng tạo nghệ thuật, đồng thời nâng cao vị thế quốc tế của thành phố.
Cùng với đó, các đề án như “Huế – kinh đô áo dài Việt Nam”, “Huế - kinh đô ẩm thực”, “Huế- thành phố Hoàng mai”… đã quảng bá áo dài, ẩm thực Huế, phát triển sản phẩm OCOP gắn với văn hóa, hay việc xây dựng Không gian Văn hóa Áo dài đã cho thấy hướng đi đúng đắn: biến giá trị truyền thống thành nguồn thu bền vững và động lực lan tỏa tinh thần sáng tạo.
Huế đã chứng minh rằng, văn hóa và di sản là một dạng “công nghiệp đặc thù”, một “tài nguyên tái tạo vô hạn” nếu biết khai thác đúng cách. Đó là lý do tại sao các chuyên gia quốc tế đánh giá Huế là đô thị hiếm hoi ở châu Á có thể phát triển dựa hoàn toàn vào nền tảng văn hóa – di sản, chứ không phụ thuộc vào công nghiệp nặng hay dịch vụ đại trà.
Hướng tới mô hình “Đô thị di sản, xanh và thông minh”
Trong tầm nhìn đến năm 2030, Huế phấn đấu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, nhưng không đánh mất bản sắc. Con đường mà Huế chọn không phải là mở rộng đô thị bằng bê tông và nhà cao tầng, mà là phát triển hài hòa giữa di sản, môi trường và công nghệ.
Đô thị di sản: Huế đặt bảo tồn di sản làm trục trung tâm của phát triển. Thành phố không chỉ giữ gìn, mà còn “hồi sinh di sản”, biến quá khứ thành hiện tại sống động qua du lịch, nghệ thuật, lễ hội và các sản phẩm văn hóa sáng tạo.
Đô thị xanh: Triết lý “sống hòa với thiên nhiên” đã ăn sâu trong tâm thức người Huế. Với hệ sinh thái đa dạng gồm sông Hương- núi Ngự; đầm phá Tam Giang – Cầu Hai; biển Thuận An, Chân Mây, Lăng Cô; rừng quốc gia Bạch Mã…, Huế có điều kiện lý tưởng để phát triển kinh tế xanh, du lịch sinh thái và đô thị bền vững.
Đô thị thông minh: Huế đang ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số trong quản lý đô thị và di sản – từ bảo tàng ảo, trung tâm điều hành thông minh IOC, đến du lịch số và dữ liệu mở. Thực tiễn đã cho thấy, công nghệ số chính là chiếc cầu nối giữa di sản với cộng đồng và thế giới.
Ba trụ cột này – di sản, xanh, thông minh – khi gắn kết với nhau, sẽ tạo nên một diện mạo Huế khác biệt: cổ kính nhưng hiện đại, yên bình mà năng động, truyền thống mà sáng tạo.
Văn hóa – chìa khóa khẳng định con đường riêng của Huế
Không có thế mạnh về công nghiệp nặng hay hạ tầng logistics, Huế vẫn chọn bước đi riêng: phát triển bằng sức mạnh mềm của văn hóa. Đó không phải là sự lựa chọn ngẫu nhiên, mà là con đường mang tính tất yếu lịch sử và chiến lược lâu dài.
Huế không thể và cũng không nên chạy theo mô hình công nghiệp hóa kiểu cũ. Huế phải phát triển trên nền giá trị văn hóa – di sản, bởi đó là lợi thế đặc thù, không thể sao chép.
Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt giữa các đô thị du lịch, Huế càng cần khẳng định bản sắc của mình. Một thành phố có “sức sống văn hóa mạnh mẽ” không chỉ thu hút khách du lịch mà còn lôi cuốn người dân, trí thức, nghệ sĩ và nhà đầu tư đến sinh sống, sáng tạo và cống hiến.
Huế hôm nay đang vươn mình trở thành thành phố văn minh, nhân văn, đáng sống – nơi mà “cái cũ” và “cái mới” hòa quyện, nơi truyền thống không cản bước hiện đại, và hiện đại không làm lu mờ bản sắc.
Truyền thông – sức mạnh lan tỏa trong kỷ nguyên mới
Trong thời đại toàn cầu hóa, giá trị văn hóa chỉ thực sự sống khi được lan tỏa. Công tác truyền thông về di sản phải được xem là “một phần của bảo tồn”, bởi nếu không được công chúng biết đến, di sản sẽ dần mất ý nghĩa trong đời sống đương đại.
Huế đang từng bước xây dựng các kênh truyền thông số, quảng bá hình ảnh qua phim tài liệu, lễ hội, âm nhạc, triển lãm quốc tế. Tuy nhiên, điều cần thiết là một chiến lược truyền thông tổng thể, chuyên nghiệp và dài hạn – để mỗi người dân Huế trở thành một đại sứ văn hóa, mỗi du khách khi rời Huế đều mang theo một ấn tượng sâu sắc và chân thành.
Truyền thông không chỉ là công cụ quảng bá du lịch, mà còn là phương tiện nuôi dưỡng tình yêu và ý thức cộng đồng đối với di sản. Khi người dân tự hào về di sản của mình, họ sẽ cùng chung tay gìn giữ – đó chính là nền tảng vững chắc nhất cho phát triển bền vững.
Thách thức và tầm nhìn
Huế không chọn con đường dễ. Giữ gìn di sản trong quá trình đô thị hóa, phát triển kinh tế mà vẫn bảo vệ cảnh quan, xây dựng hạ tầng hiện đại mà không phá vỡ hồn phố cũ – tất cả là bài toán khó.
Những thách thức hiện nay không nhỏ: hạ tầng đô thị chưa đồng bộ, đặc biệt ở vùng ven, vùng biển, đầm phá và miền núi; nguồn lực kinh tế còn hạn chế; và thiếu nhân lực chất lượng cao, nhất là đội ngũ cán bộ cơ sở am hiểu văn hóa – di sản.
Nhưng chính những thách thức đó lại rèn giũa bản lĩnh của Huế. Thành công của Huế sẽ không chỉ là câu chuyện của một thành phố, mà còn là mô hình phát triển văn hóa – di sản kiểu mẫu của Việt Nam, góp phần hiện thực hóa Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam đến năm 2030 và Tầm nhìn 2045 mà Chính phủ đã phê duyệt.
Con đường Huế đã chọn
Huế không phát triển bằng sự ồn ào, mà bằng chiều sâu. Không cạnh tranh bằng quy mô, mà bằng chất lượng văn hóa và bản sắc. Đó là con đường riêng – đầy thách thức nhưng cũng đầy tự tin.
Văn hóa và di sản không chỉ là ký ức của quá khứ, mà là nguồn lực của hiện tại và tương lai. Nếu giữ vững hướng đi này, Huế sẽ trở thành hình mẫu về phát triển bền vững dựa trên văn hóa, một đô thị “khác biệt để tỏa sáng” trong kỷ nguyên mới.
Huế – thành phố của ký ức, của sáng tạo, của con người thanh lịch và bao dung – đang đi những bước vững chắc trên con đường riêng: Đô thị di sản, xanh và thông minh, xứng đáng là trung tâm văn hóa lớn, thành phố Festival đặc trưng của Việt Nam, và là niềm tự hào của cả dân tộc./.