Từ Tổng tuyển cử năm 1946 đến cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI: Hành trình gần 80 năm dân chủ của Nhà nước Việt Nam
14/03/2026
Trong lịch sử hiện đại của Việt Nam, cuộc Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946 luôn được xem là một dấu mốc đặc biệt. Lần đầu tiên trong lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, người dân Việt Nam được trực tiếp thực hiện quyền làm chủ của mình thông qua lá phiếu bầu ra Quốc hội – cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Từ sự kiện lịch sử ấy, một hành trình gần 80 năm của nền dân chủ Việt Nam đã được mở ra, gắn liền với sự trưởng thành của Nhà nước pháp quyền và với những bước chuyển lớn lao của đất nước.
Cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 diễn ra trong bối cảnh đặc biệt. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa ra đời đã phải đối mặt với muôn vàn khó khăn: nạn đói, nạn dốt, nền kinh tế kiệt quệ và những thách thức từ bên ngoài. Trong hoàn cảnh ấy, việc tổ chức một cuộc bầu cử toàn quốc để thành lập Quốc hội không chỉ là một bước đi mang tính pháp lý, mà còn là một tuyên bố mạnh mẽ về quyền làm chủ của nhân dân và về bản chất dân chủ của chính quyền cách mạng.
Ngày 6/1/1946, hàng triệu cử tri trên khắp cả nước đã đi bỏ phiếu. Tại nhiều địa phương, đây là lần đầu tiên người dân cầm trên tay lá phiếu để lựa chọn những người đại diện cho mình. Quốc hội khóa I được bầu ra với hơn 400 đại biểu, đại diện cho nhiều tầng lớp xã hội, nhiều thành phần chính trị và tôn giáo khác nhau. Sự kiện này không chỉ đặt nền móng cho hệ thống chính trị của nước Việt Nam mới, mà còn khẳng định một nguyên tắc quan trọng: quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân.
Trong những năm tháng chiến tranh sau đó, Quốc hội Việt Nam vẫn tiếp tục duy trì hoạt động, dù trong điều kiện vô cùng khó khăn. Từ Quốc hội khóa II (1960) đến khóa V (1975), các kỳ bầu cử vẫn được tổ chức nhằm đảm bảo sự kế thừa và ổn định của bộ máy nhà nước. Những kỳ họp của Quốc hội trong giai đoạn này đã thông qua nhiều quyết sách quan trọng liên quan đến công cuộc kháng chiến, kiến quốc và xây dựng nền tảng pháp lý cho nhà nước non trẻ.
Một dấu mốc quan trọng khác trong lịch sử bầu cử Quốc hội là năm 1976, khi cuộc bầu cử Quốc hội khóa VI được tổ chức sau khi đất nước thống nhất. Đây là Quốc hội đầu tiên của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đánh dấu sự thống nhất về mặt nhà nước giữa hai miền Nam – Bắc. Quốc hội khóa VI đã thông qua Hiến pháp năm 1980 và đặt nền móng cho nhiều chính sách quan trọng trong giai đoạn đầu của đất nước sau chiến tranh.
Bước sang thời kỳ Đổi mới từ năm 1986, hoạt động của Quốc hội và các cuộc bầu cử Quốc hội tiếp tục được hoàn thiện cả về quy trình, cơ cấu đại biểu và cơ chế hoạt động. Các kỳ bầu cử từ khóa VIII đến khóa XV đã phản ánh rõ nét sự phát triển của đời sống chính trị – xã hội đất nước, với sự tham gia ngày càng rộng rãi của các tầng lớp nhân dân. Tỷ lệ cử tri tham gia bầu cử luôn đạt mức rất cao, thường trên 99%, cho thấy sự quan tâm và trách nhiệm của người dân đối với việc xây dựng bộ máy nhà nước.
Trong những thập niên gần đây, Quốc hội Việt Nam ngày càng khẳng định vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, thực hiện ba chức năng quan trọng: lập pháp, giám sát tối cao và quyết định các vấn đề trọng đại của đất nước. Nhiều đạo luật quan trọng đã được ban hành, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật và thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế – xã hội cũng như hội nhập quốc tế của Việt Nam.
Cuộc bầu cử Quốc hội khóa XV năm 2021 là một minh chứng sinh động cho sự phát triển ấy. Diễn ra trong bối cảnh đại dịch COVID-19 đang lan rộng trên toàn cầu, cuộc bầu cử vẫn được tổ chức an toàn, nghiêm túc với sự tham gia của hơn 69 triệu cử tri. Gần 500 đại biểu đã được bầu vào Quốc hội khóa XV, đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân cả nước trong giai đoạn phát triển mới.
Đến năm 2026, Việt Nam chuẩn bị tổ chức cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031. Đây không chỉ là một sự kiện chính trị quan trọng, mà còn là dịp để toàn xã hội nhìn lại chặng đường gần 80 năm của nền dân chủ Việt Nam kể từ cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên năm 1946.
Từ những lá phiếu đầu tiên trong bối cảnh đất nước còn bộn bề khó khăn cho đến những cuộc bầu cử hiện đại được tổ chức trên phạm vi toàn quốc ngày nay, lịch sử các kỳ bầu cử Quốc hội Việt Nam phản ánh sinh động quá trình trưởng thành của Nhà nước và của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Mỗi cuộc bầu cử không chỉ là sự kiện chính trị mang tính định kỳ, mà còn là biểu hiện cụ thể của quyền làm chủ của nhân dân và của nguyên tắc “dân là gốc” trong hệ thống chính trị Việt Nam.
Ngày 15/3/2026, hàng chục triệu cử tri Việt Nam sẽ nô nức tham gia Ngày hội non sông, thực hiện quyền lợi và trách nhiệm thiêng liêng của mình đối với đất nước và dân tộc, để bầu ra những đại biểu ưu tú nhất của Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ mới. Trong mỗi lá phiếu được trao gửi hôm ấy không chỉ có sự lựa chọn những người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, mà còn gửi gắm niềm tin, khát vọng và trách nhiệm đối với tương lai của đất nước.
Từ mùa xuân lịch sử năm 1946 đến mùa xuân của cuộc bầu cử năm 2026, hành trình gần tám thập niên của các cuộc bầu cử Quốc hội Việt Nam chính là hành trình của lòng dân, của niềm tin và của khát vọng xây dựng một đất nước ngày càng phát triển, dân chủ, công bằng và văn minh. Và chính từ những lá phiếu giản dị nhưng đầy ý nghĩa ấy, sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc sẽ tiếp tục được khơi dậy, để cùng nhau viết tiếp những trang mới rạng rỡ trong lịch sử Việt Nam.