Sách mới: Quản trị đất nước thời Nguyễn qua chiếu, dụ của các hoàng đế triều Nguyễn- Từ Gia Long đến Bảo Đại (1802 – 1945)
08/01/2026
Quản trị đất nước thời Nguyễn qua chiếu, dụ của các hoàng đế là một ấn phẩm học thuật – tư liệu có giá trị đặc biệt, vừa được Trung tâm Lưu trữ quốc gia I thuộc Cục Văn thư Lưu trữnhà nước, Bộ Nội vụ giới thiệu tới bạn đọc vào đầu năm 2026. Sách in rất đẹp, đóng bìa cứng, khổ 20,5 x 29,5cm, dày 800 trang. Cuốn sách tập hợp và giới thiệu 1.287 bản chiếu, chỉ, dụ của các hoàng đế triều Nguyễn, trải dài từ Gia Long đến Bảo Đại (1802–1945), tái hiện một cách hệ thống và sinh động bức tranh quản trị quốc gia trong suốt gần một thế kỷ rưỡi lịch sử Việt Nam cận – hiện đại.
Điểm nổi bật trước hết của ấn phẩm này nằm ở giá trị sử liệu gốc. Toàn bộ các văn bản được tuyển chọn đều xuất phát từ khối tài liệu châu bản, chiếu, chỉ, dụ đang được lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I – một trong những kho tư liệu hành chính hoàng gia phong phú và đáng tin cậy bậc nhất hiện nay. Việc công bố số lượng lớn văn bản chính thống của triều Nguyễn không chỉ giúp giới nghiên cứu tiếp cận trực tiếp với “tiếng nói” của nhà nước quân chủ, mà còn tạo điều kiện để công chúng hiểu rõ hơn cơ chế vận hành quyền lực, phương thức điều hành xã hội và tư duy chính trị của các hoàng đế Việt Nam trong bối cảnh nhiều biến động.
Về nội dung, cuốn sách cho thấy chiếu, chỉ, dụ không đơn thuần là mệnh lệnh hành chính, mà còn là kết tinh của tư tưởng trị quốc. Thông qua các văn bản ban bố về tổ chức bộ máy, bổ dụng – bãi miễn quan lại, cải cách hành chính, thuế khóa, quân sự, ngoại giao, giáo dục, lễ nghi, hay ứng phó thiên tai, dịch bệnh…, người đọc có thể nhận ra rõ nét quan niệm “dân vi bản”, tinh thần trách nhiệm của triều đình trước vận mệnh quốc gia, cũng như những nỗ lực thích ứng của nhà nước Nguyễn trước làn sóng biến đổi trong khu vực và thế giới.
Một điểm đáng chú ý khác là tính liên tục và kế thừa trong tư duy quản trị của các hoàng đế triều Nguyễn. Từ Gia Long – người đặt nền móng cho nhà nước thống nhất, đến Minh Mạng với dấu ấn cải cách mạnh mẽ, rồi các triều vua kế tiếp trong bối cảnh thực dân phương Tây ngày càng can thiệp sâu, các chiếu, chỉ, dụ phản ánh rõ sự điều chỉnh linh hoạt giữa truyền thống và thực tiễn. Qua đó, triều Nguyễn hiện lên không phải như một thực thể “đóng kín”, mà là một nhà nước luôn tìm cách duy trì trật tự, ổn định xã hội và bảo vệ chủ quyền trong những điều kiện lịch sử hết sức khắc nghiệt.
Cuốn sách cũng có ý nghĩa đặc biệt trong việc giải mã lịch sử bằng văn bản gốc, hạn chế tối đa sự diễn giải chủ quan. Mỗi chiếu, chỉ, dụ được giới thiệu đều góp phần làm sáng tỏ các sự kiện, chính sách vốn lâu nay thường chỉ được nhắc đến qua các nguồn thứ cấp. Đối với giới nghiên cứu lịch sử, luật pháp, hành chính, văn hóa – xã hội, đây là nguồn tư liệu tham khảo quý giá; còn với bạn đọc rộng rãi, cuốn sách mở ra một cách tiếp cận mới mẻ, trực quan và thuyết phục về lịch sử triều Nguyễn.
Lời giới thiệu của TS Phan Thanh Hải – người trực tiếp thẩm định nội dung – đóng vai trò như một “chìa khóa đọc” quan trọng. Với giọng văn chừng mực, học thuật nhưng gần gũi, phần dẫn nhập không chỉ khẳng định giá trị khoa học của bộ sưu tập chiếu, chỉ, dụ, mà còn gợi mở cách nhìn toàn diện hơn về triều Nguyễn như một giai đoạn lịch sử phức hợp, cần được tiếp cận bằng tinh thần khách quan, tôn trọng tư liệu và bối cảnh. Đây cũng là điểm nhấn giúp cuốn sách vượt ra ngoài khuôn khổ một ấn phẩm lưu trữ thuần túy, trở thành một công trình có sức lan tỏa trong đời sống học thuật và văn hóa đương đại.
Hình thức trình bày trang trọng, mạch lạc, kết hợp với việc chú giải, sắp xếp khoa học theo từng triều vua và nhóm vấn đề, giúp người đọc dễ dàng tra cứu và theo dõi. Sự phối hợp giữa Trung tâm Lưu trữ quốc gia I và các chuyên gia, cùng sự đồng hành của UNESCO trong định hướng bảo tồn và phát huy giá trị di sản tư liệu, càng làm tăng uy tín và tầm vóc của ấn phẩm.
Ra mắt vào đầu năm mới 2026, cuốn sách mang ý nghĩa như một lời chào tri ân lịch sử, đồng thời là một thông điệp mạnh mẽ về vai trò của di sản tư liệu trong đời sống hôm nay. Trong bối cảnh Việt Nam đang chú trọng xây dựng nhà nước pháp quyền, cải cách hành chính và phát triển bền vững, việc nhìn lại kinh nghiệm quản trị quốc gia từ quá khứ – thông qua những văn bản chính thống của triều Nguyễn – không chỉ có giá trị học thuật, mà còn gợi nhiều suy ngẫm cho hiện tại và tương lai.
Với hàm lượng tư liệu đồ sộ, cách tiếp cận khoa học và tinh thần tôn trọng lịch sử, Quản trị đất nước thời Nguyễn qua chiếu, dụ của các hoàng đế xứng đáng là một ấn phẩm tham khảo quan trọng, dành cho các nhà nghiên cứu, sinh viên, cán bộ quản lý, cũng như những độc giả yêu lịch sử và văn hóa Việt Nam. Đây không chỉ là một cuốn sách để đọc, mà còn là một kho tri thức để tra cứu, suy ngẫm và đối thoại với quá khứ – đúng vào thời khắc khởi đầu của một năm mới, khi nhu cầu nhìn lại và hướng tới tương lai trở nên ý nghĩa hơn bao giờ hết./.