HUẾ – HÀNH TRÌNH 50 NĂM (1975–2025) GIỮ GÌN VẺ ĐẸP VÀNG SON CỦA MỘT CỐ ĐÔ
29/07/2025
Có lẽ không đâu như Huế – một thành phố mang dáng dấp mộng mơ lại đồng thời ẩn chứa chiều sâu lịch sử, là nơi hội tụ trọn vẹn vẻ đẹp của thiên nhiên, con người và tinh thần Việt. Nửa thế kỷ trôi qua, hành trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản Cố đô Huế không chỉ là câu chuyện của kiến trúc và lễ nghi xưa cũ, mà còn là bản hùng ca của một dân tộc biết nâng niu quá khứ để vươn tới tương lai.
Từ vùng đất “Ô Châu ác địa” đến kinh đô rực rỡ
Vốn là một vùng đất từng bị mệnh danh là “Ô Châu ác địa”, Huế đã vươn lên trở thành trung tâm chính trị, văn hóa, giáo dục của cả nước suốt trong suốt hơn 150 năm (1788–1945). Không chỉ dừng lại ở vai trò kinh đô, Huế còn là mạch nguồn lưu giữ những giá trị tinh thần đặc biệt của người Việt: hệ thống cung điện cổ kính, âm nhạc cung đình trang nghiêm, nghệ thuật ẩm thực tinh tế, và những lễ hội dân gian đậm đà bản sắc.
Di sản Huế là một sự tổng hòa hài hòa giữa cảnh quan thiên nhiên như sông Hương, núi Ngự, phá Tam Giang- Cầu Hai, vịnh Lăng Cô, rừng quốc gia Bạch Mã... cùng những công trình kiến trúc kỳ vĩ mang đậm dấu ấn nhân văn. Mỗi bước chân qua Ngọ Môn, mỗi ánh nhìn lên điện Thái Hòa hay tiếng chuông chùa Thiên Mụ ngân nga chiều muộn – tất cả như đưa con người trở về một thời vàng son của dân tộc.
Những dấu ấn hồi sinh sau chiến tranh
Sau ngày thống nhất đất nước, Huế gần như là một di sản đổ nát. Hoàng Thành bị tàn phá nghiêm trọng, nhiều công trình kiến trúc rơi vào tình trạng hoang phế, thậm chí chỉ còn dấu tích mờ nhạt. Thế nhưng, bằng tình yêu di sản và tầm nhìn xa, Đảng, Nhà nước và tỉnh Thừa Thiên Huế đã từng bước hồi sinh Huế.
Đặc biệt, năm 1993, Quần thể Di tích Cố đô Huế được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới – như một dấu mốc khẳng định giá trị vượt thời gian của Huế, đồng thời là động lực để công cuộc bảo tồn bước vào giai đoạn phát triển bền vững. Từ đó đến nay, hàng loạt công trình quan trọng đã được phục dựng: Ngọ Môn, điện Thái Hòa, Thế Miếu, Triệu Miếu, cung Diên Thọ, cung Trường Sanh, điện Kiến Trung, các lăng vua Gia Long, Minh Mạng, Tự Đức, Khải Định, Dục Đức, Đồng Khánh…Cùng các di tích cách mạng, di tích gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh, di tích gắn với cộng đồng nổi tiếng như cầu ngói Thanh Toàn, làng cổ Phước Tích – không chỉ phục hồi nguyên trạng mà còn được tái sinh bằng hơi thở của du lịch, văn hóa và giao lưu quốc tế.
Di sản sống – linh hồn của Huế
Không chỉ nổi tiếng với những công trình cổ kính, Huế còn là mảnh đất của “di sản sống” – những giá trị văn hóa phi vật thể được bảo lưu và tiếp nối qua từng thế hệ. Nhã nhạc cung đình, nghệ thuật Ca Huế, lễ hội truyền thống, nghề thủ công như may áo dài, dệt Dèng, đúc đồng, làm nón lá… chính là những sợi chỉ vàng kết nối quá khứ – hiện tại – tương lai.
Tính đến nay, thành phố Huế đã có 8 di sản được UNESCO vinh danh ở cả ba loại hình: vật thể, phi vật thể và tư liệu. Gần đây nhất, Tri thức May và Mặc áo dài Huế chính thức trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia- Di sản phi vật thể quốc gia thứ 8 của cố đô, khẳng định vị thế của Huế trong hành trình phục hưng bản sắc dân tộc. Đề án “Huế – Kinh đô Áo dài” không chỉ khơi dậy niềm tự hào, mà còn tạo đà phát triển cho du lịch, thời trang và các ngành sáng tạo.
Bên cạnh đó, hệ thống với 520 lễ hội gần như được tổ chức hàng năm đã trở thành những điểm nhấn độc đáo cho du lịch Huế. Những lễ hội truyền thống như Tế Giao, tế Xã Tắc, Thu tế, Xuân tế, Vật làng Sình, Vật làng Thủ Lễ, Lễ hội Cầu ngư làng Thai Dương, lễ hội điện Huệ Nam, lễ mừng lúa mới của đồng bào Tà Ôi, Cơ Tu… được bảo tồn hoặc phục dựng công phu, giàu bản sắc, ngày càng thu hút du khách trong và ngoài nước.
Từ Festival đến thành phố sáng tạo
Từ năm 2000, Festival Huế ra đời như một bước chuyển mình táo bạo, đưa Huế từ quá khứ trở lại hiện tại trong một diện mạo mới – năng động, hiện đại mà vẫn đầy chất thơ. Đến nay, Festival Huế và Festival Nghề truyền thống Huế đã trở thành những thương hiệu văn hóa du lịch nổi bật, góp phần đưa Huế trở thành “Thành phố Festival đặc trưng của Việt Nam”, “Thành phố văn hóa ASEAN”, và mới đây là ứng cử viên sáng giá cho danh hiệu “Thành phố sáng tạo UNESCO trong lĩnh vực ẩm thực”.
Điều đáng mừng là Huế không chỉ phát triển lễ hội như một sản phẩm du lịch, mà còn chú trọng chiều sâu văn hóa. Hệ thống bảo tàng công lập và tư nhân ở Huế – từ Bảo tàng Cổ vật Cung đình, Bảo tàng Lịch sử thành phố, Bảo tàng Mỹ thuật Huế, Bảo tàng Hồ Chí Minh đến Bảo tàng Gốm cổ Sông Hương, Bảo tàng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, Bảo tàng đồ sứ ký kiểu, Bảo tàng mỹ thuật Cecile Lê Phạm – là nơi gìn giữ những câu chuyện vàng son của vương triều, của những nhân vật lịch sử, của dân tộc, của những nghệ nhân dân gian thầm lặng…
Những thách thức trên hành trình bảo tồn
Tuy nhiên, hành trình gìn giữ di sản Huế không hề bằng phẳng. Một số di tích vẫn đang bị xuống cấp do thiếu nguồn lực đầu tư, việc quy hoạch và quản lý vẫn còn bất cập. Hệ thống thiết chế về văn hoá, di sản còn khiêm tốn. Cơ chế thu hút đầu tư cho công tác bảo tồn còn hạn chế; các sản phẩm du lịch từ di sản vẫn chưa thực sự phong phú, hấp dẫn; nhiều giá trị như nhà vườn, phủ đệ, chùa cổ… vẫn chưa được khai thác hiệu quả, xứng đáng với tiềm năng mà Huế có được.
Ngoài ra, hợp tác quốc tế trong lĩnh vực di sản chưa được mở rộng theo chiều sâu. Việc xây dựng các dự án dài hạn, bài bản về nghiên cứu, quảng bá, số hóa di sản Huế ra thế giới vẫn còn là khoảng trống cần được lấp đầy.
Nhìn về tương lai: Chiến lược nâng cao tính bền vững và khả năng đáng sống của Cố đô Huế
Trên nền tảng 50 năm bảo tồn và phát huy di sản, Huế đang hướng đến một tầm nhìn mới: trở thành thành phố di sản hàng đầu của Việt Nam, một đô thị bền vững, đáng sống và thân thiện với môi trường theo tinh thần Nghị quyết số 54-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Chiến lược phát triển Huế đến năm 2045 đặt ra nhiều định hướng trọng tâm:
Xây dựng môi trường sống hài hòa với di sản, phát triển đô thị theo hướng xanh, thông minh, hạn chế tối đa bê tông hóa, giữ gìn sông Hương và cảnh quan tự nhiên như “trái tim sinh thái” của thành phố.
Ưu tiên bảo tồn nguyên vẹn các giá trị di sản đi đôi với phục hồi nhà vườn, phủ đệ, làng nghề truyền thống, hình thành các “khu bảo tồn mở” kết hợp không gian sống – sản xuất – trải nghiệm văn hóa.
Phát triển kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa: Khuyến khích sáng tạo trên nền tảng di sản, xây dựng chuỗi sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng, phát triển các ngành như phim ảnh, thiết kế, thời trang, ẩm thực gắn với bản sắc Huế.
Chú trọng giáo dục di sản trong cộng đồng, đặc biệt thế hệ trẻ, thông qua chương trình giáo dục học đường, trải nghiệm thực tế và truyền thông sáng tạo.
Tăng cường hợp tác quốc tế, xúc tiến các chương trình bảo tồn liên quốc gia, trao đổi chuyên gia, mở rộng quảng bá di sản Huế ra toàn cầu bằng công nghệ số, AI và nền tảng số hóa 3D, metaverse…
Đồng thời, nâng cao chất lượng cuộc sống đô thị với hệ thống giao thông thân thiện, hạ tầng y tế, giáo dục phát triển, dịch vụ công cộng đồng bộ và chính sách an sinh hướng đến người dân.
“Huế luôn luôn mới” – một lời hứa vĩnh cửu
UNESCO đã từng trao tặng cho Huế một thông điệp tuyệt vời: “Huế luôn luôn mới”. Và quả thật, sau 50 năm nỗ lực không ngừng nghỉ, Cố đô Huế hôm nay không chỉ là vùng đất mang dáng hình quá khứ – mà đã trở thành biểu tượng của một Việt Nam đầy bản sắc, hiện đại mà không xa rời cội nguồn.
Trong ánh hào quang mới của một thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 1/1/2025, Huế đang vươn mình bước vào kỷ nguyên phát triển mới – một kỷ nguyên mà ở đó, quá khứ không lùi lại phía sau, mà cùng đồng hành, nâng đỡ cho những khát vọng vươn xa./.