Đánh thức di sản Phật viện Đồng Dương
16/05/2026
Ngày 15.5.2026, tại khách sạn Minh Toàn Galaxy, UBND thành phố Đà Nẵng phối hợp với Hội đồng Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Bộ Dân tộc và Tôn giáo tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Nghiên cứu bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa Phật viện Đồng Dương”.
Hội thảo thu hút đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia bảo tồn, chức sắc Phật giáo và nhà quản lý văn hóa trên cả nước tham dự, qua đó khẳng định sự quan tâm ngày càng lớn đối với Phật viện Đồng Dương – một trong những trung tâm Phật giáo Đại thừa quan trọng nhất của Champa cổ và khu vực Đông Nam Á.
Kỷ yếu hội thảo dày gần 600 trang với 48 tham luận được chia thành ba nhóm nội dung lớn gồm: những vấn đề chung về Phật viện Đồng Dương; giá trị nghệ thuật, tôn giáo và văn hóa; các giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Nhiều học giả uy tín tham gia hội thảo như GS. Lê Mạnh Thát, PGS.TS. Ngô Văn Doanh, GS.TS.KTS. Hoàng Đạo Kính, PGS.TS. Bùi Minh Trí, nhà nghiên cứu Trần Kỳ Phương… tạo nên diễn đàn học thuật liên ngành có chiều sâu về khảo cổ, lịch sử, kiến trúc, tôn giáo và bảo tồn di sản.
Các tham luận đã làm rõ vị trí đặc biệt của Phật viện Đồng Dương trong lịch sử Champa. Theo nhiều nghiên cứu, công trình được vua Indravarman II xây dựng năm 875 tại kinh đô Indrapura, từng là trung tâm Phật giáo Đại thừa lớn của khu vực. Nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh Đồng Dương không chỉ là một quần thể kiến trúc tôn giáo mà còn là minh chứng tiêu biểu cho sự giao lưu văn hóa giữa Champa với Ấn Độ và Đông Nam Á thời trung đại.
Một trong những nội dung nổi bật của hội thảo là các nghiên cứu về “Phong cách Đồng Dương” trong nghệ thuật điêu khắc Champa với đặc trưng mạnh mẽ, huyền bí và giàu tính biểu cảm. Nhiều tham luận cũng tiếp cận Đồng Dương dưới góc độ không gian Phật giáo Mật tông, mở ra hướng nghiên cứu mới về cấu trúc Mandala và đời sống tâm linh từng tồn tại tại đây.
Bên cạnh giá trị lịch sử và nghệ thuật, hội thảo còn tập trung bàn giải pháp bảo tồn di tích trong bối cảnh phần lớn kiến trúc gốc đã bị hư hại qua thời gian và chiến tranh. Các tham luận về số hóa di sản, phục dựng 3D, bảo tàng số, ứng dụng AI và tham quan ảo cho thấy xu hướng tiếp cận hiện đại trong công tác bảo tồn di sản văn hóa ở Việt Nam hiện nay.
Nhiều ý kiến tại hội thảo cũng nhấn mạnh cần gắn bảo tồn với phát triển bền vững, giáo dục cộng đồng và du lịch văn hóa, đồng thời từng bước xây dựng cơ sở khoa học hướng tới hồ sơ đề cử UNESCO cho Phật viện Đồng Dương trong tương lai.
Phật viện Đồng Dương được xây dựng từ thế kỷ IX, từng là quần thể Phật giáo quy mô lớn hiếm có ở Đông Nam Á. Hiện nay di tích chỉ còn lại dấu tích nền móng và “Tháp Sáng”, song vẫn được xem là chứng tích đặc biệt về lịch sử, tôn giáo và nghệ thuật Champa. Năm 2016, di tích được xếp hạng Di tích quốc gia đặc
biệt.