Nâng cao hiệu quả trong công tác nghiên cứu, lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh trên địa bàn thành phố Huế
17/02/2025
Huế đang gìn giữ hệ thống di sản văn hóa vô cùng phong phú, đa dạng với nhiều loại hình khác nhau và phân bố rộng khắp trên địa bàn toàn thành phố. Tuy nhiên, số lượng di tích đã được xếp hạng đến thời điểm hiện tại còn khiêm tốn so với bề dày truyền thống, lịch sử của vùng đất. Cùng với đó, trải qua thời gian tồn tại dưới tác động của nhiều yếu tố cùng quá trình đô thị hóa diễn ra ngày càng nhanh nên nhiều công trình kiến trúc, địa điểm dễ bị ảnh hưởng dẫn đến có sự thay đổi hoặc biến dạng các yếu tố gốc và giá trị gắn liền; đồng thời, vẫn còn một số công trình, địa điểm chưa có điều kiện để nghiên cứu nhận diện, đánh giá tổng quan trong các giai đoạn trước đây.
Kiểm kê di tích
Trước khi Luật Di sản văn hóa ra đời, trên địa bàn thành phố Huế có 188 công trình lịch sử văn hóa, danh thắng có giá trị lịch sử, văn hóa được đã được tỉnh Thừa Thiên Huế kiểm kê và đưa vào danh mục bảo vệ. Đến giai đoạn từ năm 2018 đến năm 2019, sau khi Luật Di sản văn hóa có hiệu lực thi hành và có các văn bản hướng dẫn kèm theo của Chính phủ cùng các Bộ, Ngành trung ương, UBND tỉnh (nay là UBND thành phố Huế) đã chỉ đạo Sở Văn hoá và Thể thao phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan triển khai công tác kiểm kê di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn thành phố (đợt 3). Kết quả kiểm kê trong đợt này đã lựa chọn được 205 công trình, địa điểm lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh tiêu biểu đảm bảo các tiêu chí xếp hạng di tích theo quy định để đưa vào Danh mục Kiểm kê di tích của tỉnh Thừa Thiên Huế[1].
Xếp hạng và nâng cấp xếp hạng di tích
Tính đến nay, trên địa bàn thành phố có quần thể di tích Cố đô Huế đã được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa Thế giới, 03 quần thể/hệ thống di tích cấp quốc gia đặc biệt là Quần thể Di tích Cố đô Huế, hệ thống đường Trường Sơn (Hồ Chí Minh) đoạn đi qua tỉnh Thừa Thiên Huế và hệ thống di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Thừa Thiên Huế; 89 di tích cấp quốc gia; 101 di tích cấp thành phố. Sau khi Danh mục Kiểm kê di tích của Huế được ban hành, đã tạo cơ sở khoa học cho các đơn vị chuyên môn nghiên cứu lựa chọn các công trình, địa điểm tiêu biểu để tiến hành lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích.
Công tác lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích được thực hiện bởi các đơn vị chuyên môn trực thuộc Sở Văn hóa và Thể thao (Bảo tàng Lịch sử, Bảo tàng Hồ Chí Minh) và Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế. Giai đoạn từ năm 2019 đến năm 2024 đã có thêm 31 công trình, địa điểm, di tích được các đơn vị lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích và nâng cấp xếp hạng di tích (27 di tích được xếp hạng mới và 04 di tích quốc gia nằm trong hệ thống di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Huế được lập hồ sơ khoa học nâng cấp lên di tích quốc gia đặc biệt; 01 di tích cấp thành phố được lập hồ sơ khoa học nâng cấp lên di tích quốc gia). Trong số các di tích được xếp hạng mới có 23/205 công trình, địa điểm thuộc Danh mục Kiểm kê di tích.[1]
Quản lý di tích
Sau khi được xếp hạng, căn cứ vào quy mô, tính chất, phạm vi ảnh hưởng, khả năng phát huy giá trị di tích, UBND thành phố ban hành các Quyết định phân công quản lý di tích: Cơ quan/đơn vị trực tiếp quản lý di tích, cơ quan/đơn vị phối hợp quản lý di tích, cá nhân/tổ chức sử dụng di tích. Đối với các di tích thuộc quần thể di tích Cố đô Huế hoặc gắn liền với với vương triều Nguyễn sẽ do Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế trực tiếp quản lý. Đối với các di tích nằm ngoài Quần thể di tích Cố đô Huế, những di tích gắn với cuộc đời, sự
nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh sẽ giao trách nhiệm do Bảo tàng Hồ Chí Minh trực tiếp quản lý và phối hợp quản lý; di tích lịch sử cách mạng, kiến trúc nghệ thuật, khảo cổ có giá trị tiêu biểu hoặc di tích có sự kết nối nhiều địa bàn sẽ giao trách nhiệm do Bảo tàng Lịch sử trực tiếp quản lý và phối hợp quản lý; các di tích, công trình, địa điểm còn lại thuộc địa phương nào thì địa phương đó trực tiếp quản lý. Đến nay, trên địa bàn thành phố đã ban hành 3 Quyết định[1] phân công cho các cơ quan, đơn vị, tổ chức quản lý 190/190 di tích.
Trong bối cảnh Huế trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trên nền tảng bảo tồn, phát huy giá trị di sản cố đô và bản sắc văn hóa Huế thì công tác nghiên cứu lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích cần được tiếp tục đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả hơn nữa. Xác định được tầm quan trọng của nhiệm vụ này, UBND thành phố Huế đã chỉ đạo Sở Văn hóa và Thể thao đã chủ trì phối hợp với Hội đồng Xét duyệt hồ sơ di tích, Hội Khoa học Lịch sử, UBND các huyện, thị xã và quận, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế tiến hành rà soát, phân loại, tổng hợp những công trình, địa điểm chưa được đưa vào Danh mục Kiểm kê di tích; các công trình, địa điểm do các địa phương, đơn vị chuyên môn, tổ chức và cá nhân đề xuất để nghiên cứu, chọn lọc và tiến hành khảo sát, đánh giá tổng quan các công trình, địa điểm tạo cơ sở cho việc xây dựng Đề án Nghiên cứu, lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh trên địa bàn thành phố Huế đến năm 2030, định hướng đến năm 2045.
Trên cơ sở khảo sát thực địa, thu thập thông tin, tài liệu liên quan, Đề án đã phân loại để đề xuất bổ sung thêm nhiều công trình, địa điểm còn gìn giữ kiến trúc nghệ thuật truyền thống hoặc các yếu tố gốc gắn liền với giá trị lịch sử, văn hóa của công trình, địa điểm khi được hình thành trước đây hoặc còn lưu giữ được những giá trị di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu hoặc được đề cập cơ bản đầy đủ trong các tài liệu lịch sử hoặc còn các nhân chứng lịch sử vào Danh mục Kiểm kê di tích; đồng thời, kiến nghị đưa ra khỏi Danh mục Kiểm kê các công trình, địa điểm lịch sử và danh lam thắng cảnh tiêu biểu trên địa bàn thành phố Huế 35 công trình, địa điểm đã được xếp hạng di tích trong thời gian qua hoặc đã được UBND thành phố ban hành quyết định quản lý, bảo vệ hoặc đang là trụ sở làm việc của các cơ quan đơn vị hoặc còn chưa đảm bảo các yêu cầu về quy hoạch hoặc đã bị biến dạng, không có tài liệu để kiểm chứng hoặc chỉ là hiện vật thuộc công trình.
Cùng với đó, sẽ đề xuất lập hồ sơ khoa học đề nghị nâng cấp xếp hạng ở cấp cao hơn cho 32 di tích đã được xếp hạng đáp ứng các tiêu chí theo quy định.Ngày 21 tháng 01 năm 2025, Đề án Nghiên cứu, lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh trên địa bàn thành phố Huế đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 đã được UBND thành phố Huế phê duyệt tại Quyết định số 169/QĐ-UBND. Đây sẽ là cơ sở định hướng cho công tác lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích trên địa bàn thành phố Huế trong các giai đoạn tiếp theo.
[1] Quyết định số: 2270/QĐ-UBND ngày 14 tháng 9 năm 2021; 353/QĐ-UBND ngày 28 tháng 01 năm 2022; 1047/QĐ-UBND ngày 10 tháng 5 năm 2023; 1034/QĐ-UBND ngày 19 tháng 4 năm 2024.
[1] Đình Lương Quán; đình Nguyệt Biều; đình Phe Nhất; đình Thanh Lương; nhà bia chiến tích Baston; đình Bao Vinh; Lùm Chánh Đông (đình Đông); đình Lương Văn; lùm Bà Dàng – Miếu thờ Thiên Y Ana; cụm địa đạo An Hô; đình Thế Chí Đông; địa điểm Cồn Bệ; địa điểm Trạm Phẩu thuật Tiền phương; nhà thờ Tn Đình Bá; đền Linh Quang; mộ phần Nguyễn Cửu Kiều và Công chúa Ngọc Đỉnh; đình Trung Kiền; địa điểm mít tinh tại chợ Mỹ Lợi; địa điểm Chiến thắng Cồn Rang; đình Hà Thanh; miếu Văn Thánh (thuộc di tích đình Lương Văn); miếu Ngài khai khẩn (thuộc di tích đình Lương Văn); lăng mộ Trần Đình Bá.
[1] Quyết định số 1057/QĐ-UBND ngày 26 tháng 4 năm 2019.