Xây dựng “Gia đình văn hóa” góp phần gìn giữ và phát huy giá trị truyền thống gia đình Huế
02/01/2025
Phong trào xây dựng “Gia đình văn hóa” (GĐVH) là một trong những nội dung trọng tâm của phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”. Quán triệt tinh thần các Nghị quyết Trung ương về “xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, tỉnh Thừa Thiên Huế đã quan tâm đến công tác đẩy mạnh và triển khai sâu rộng phong trào xây dựng GĐVH trên địa bàn toàn tỉnh. Đặc biệt trong những năm gần đây, phong trào đã được các cấp, các ngành, các đoàn thể và mọi tầng lớp nhân dân tích cực hưởng ứng, trở thành một phong trào rộng lớn trong xã hội, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị truyền thống gia đình Huế.
1. Kết quả sau hơn 20 năm triển khai phong trào xây dựng GĐVH trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế
Phong trào xây dựng GĐVH trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế trong thời gian qua đã được các cấp, các ngành, các địa phương tích cực triển khai thực hiện và được các tầng lớp nhân dân nhiệt tình hưởng ứng. Các ngành, các cấp và mọi tầng lớp nhân dân nhận thức đúng đắn vai trò, vị trí, chức năng của gia đình trong xã hội, từ đó nâng cao ý thức, trách nhiệm về gia đình, phấn đấu xây dựng gia đình thực sự phát triển cả về kinh tế, văn hóa, tinh thần, làm động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội.
Trong những năm qua, các địa phương đã tăng cường và đẩy mạnh công tác tuyên truyền bằng nhiều hình thức trên hệ thống thông tin đại chúng, qua các buổi họp tổ, họp thôn và sinh hoạt đoàn thể nhằm vận động các hộ gia đình hưởng ứng tích cực phong trào xây dựng GĐVH. Tổ chức có hiệu quả việc đăng ký xây dựng GĐVH, ký cam kết thực hiện nghiêm túc các quy định của quy ước xây dựng làng, thôn, bản, GĐVH. Bên cạnh đó, các địa phương đã chú trọng đến công tác giáo dục ý thức chấp hành các quy định, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, giáo dục ý thức sống và làm việc theo Hiến pháp, pháp luật. Qua tuyên truyền vận động các GĐVH đã chấp hành nghiêm túc các chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, thực hiện tốt nghĩa vụ của công dân cũng như quy chế, quy ước xây dựng nếp sống văn hóa của từng địa phương, tham gia tích cực các hoạt động văn hóa lành mạnh, đóng góp xây dựng thiết chế văn hóa, bảo vệ di tích, danh thắng; đấu tranh phòng chống và ngăn ngừa tội phạm và các tệ nạn xã hội.
Với những cố gắng và ý thức tự giác của GĐVH, tình trạng vi phạm pháp luật, tệ nạn xã hội do thiếu hiểu biết về pháp luật từng bước được hạn chế và đẩy lùi; việc tuân thủ kỷ cương phép nước và các quy định trong quy ước xây dựng làng, thôn, bản, GĐVH được duy trì chặt chẽ, tạo sự ổn định và nề nếp trong từng cộng đồng dân cư, từng làng, thôn, tổ dân phố, hình thành những khu vực dân cư không xảy ra tình trạng vi phạm pháp luật, không có tội phạm, từng bước ổn định tình hình an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội trên địa bàn toàn tỉnh.
Phong trào xây dựng GĐVH trong thời gian qua với ba tiêu chí cơ bản là: Gương mẫu chấp hành đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tích cực tham gia các phong trào thi đua của địa phương; Gia đình hòa thuận, hạnh phúc, tiến bộ, tương trợ giúp đỡ mọi người trong cộng đồng; Tổ chức lao động, sản xuất, kinh doanh, công tác, học tập đạt năng suất, chất lượng, hiệu quả. Cuộc vận động đã được tuyên truyền phổ biến sâu rộng trong làng, thôn, bản, tổ dân cư, được quần chúng nhân dân đồng thuận cao và hưởng ứng tích cực.
Việc triển khai phong trào xây dựng GĐVH đã góp phần xây dựng, gìn giữ và phát huy những đạo lý tốt đẹp của gia đình Việt Nam, nhất là nề nếp gia phong của gia đình người dân Thừa Thiên Huế. Nêu cao vai trò gương mẫu, trách nhiệm của các bậc cha mẹ, phát huy những phẩm chất đạo đức, lối sống tốt đẹp của mỗi người, phòng chống các tệ nạn xã hội, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh. Phong trào xây dựng GĐVH của tỉnh trong những năm qua đã góp phần xây dựng môi trường sống lành mạnh, giữ gìn được nét đẹp văn hóa gia đình Việt Nam nói chung, văn hóa gia đình Huế nói riêng. Phong trào xây dựng GĐVH cũng là điều kiện tốt để vận động mọi tầng lớp nhân dân thực hiện tốt các chính sách, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước và các cuộc vận động khác, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, từng bước xây dựng con người Thừa Thiên Huế có tư duy, phong cách làm việc năng động, tích cực để vươn lên làm giàu chính đáng, từng bước xóa bỏ tình trạng đói nghèo.
Qua hơn 20 năm thực hiện phong trào, đến nay toàn tỉnh có 285.957/296.122 gia đình được công nhận đạt chuẩn, đạt tỷ lệ 96,6% (so với tổng số gia đình đăng ký xây dựng gia đình văn hoá).
Nhiều phong trào lớn của các đoàn thể, các tổ chức xã hội ngày càng phát triển, đi vào chiều sâu và mang lại những hiệu quả thiết thực như “giảm nghèo bền vững”, “xây dựng nhà Đại đoàn kết, nhà tình thương”,“đền ơn đáp nghĩa”, “bình đẳng giới”, “chăm sóc sức khỏe - sinh sản”, “phụ nữ giúp nhau làm kinh tế gia đình”, “nuôi con khỏe, dạy con ngoan”, “khuyến học, khuyến tài”... được quan tâm đúng mức thông qua việc lồng ghép các chương trình, dự án để nâng cao nhận thức giới, chăm sóc sức khỏe cho bà mẹ, trẻ em, phòng chống bạo lực gia đình, phòng chống tệ nạn xã hội, phòng chống buôn bán phụ nữ và trẻ em,…
Toàn tỉnh hiện có gần 500 câu lạc bộ gia đình văn hóa sinh hoạt thường xuyên ở các thôn, tổ dân phố trong toàn tỉnh; có gần 200 câu lạc bộ gia đình phát triển bền vững, trong đó có những câu lạc bộ lồng ghép nội dung phòng chống bạo lực gia đình. Ngoài ra còn có một số loại hình câu lạc bộ được tổ chức với các nội dung hoạt động liên quan đến tuyên truyền, phổ biến kiến thức về khuyến nông, khuyến lâm, khuyến công để phát triển kinh tế; vệ sinh môi trường. Các nội dung hoạt động này đã giúp cho phong trào xây dựng GĐVH đi vào chiều sâu, tạo nên hiệu quả và chất lượng của đời sống văn hóa ở cơ sở, là kênh chuyển tải thông tin quan trọng để các giá trị văn hóa thấm sâu vào nếp sống, lối sống của mỗi cá nhân và cộng đồng dân cư, hình thành những nét đẹp văn hóa mới. Các gia đình văn hóa tiêu biểu chính là những tấm gương sáng ở cộng đồng dân cư về phấn đấu thực hiện các tiêu chí gia đình ấm no, bình đẳng, hòa thuận, tiến bộ, hạnh phúc, đồng thời đây cũng là những nhân tố tích cực, quan trọng trong việc bảo vệ, giữ gìn các giá trị đạo đức, văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc chống lại sự xâm nhập của xuất bản phẩm độc hại. Các gia đình văn hóa là cơ sở nền tảng cho việc xây dựng thành công thôn, tổ dân phố, cơ quan, đơn vị văn hóa trên địa bàn.
2. Xây dựng “Gia đình văn hóa” năm 2024 và những năm tiếp theo
Năm 2024 và những năm tiếp theo nội dung xây dựng GĐVH thực hiện theo các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn mới của Chính phủ và UBND tỉnh Thừa Thiên Huế, cụ thể là Nghị định 86/2023/NĐ-CP ngày 07/12/2023 của Chính phủ quy định về khung tiêu chuẩn và trình tự, thủ tục, hồ sơ xét tặng danh hiệu “Gia đình văn hóa”, “Thôn, tổ dân phố văn hóa”, “Xã, phường, thị trấn tiêu biểu”; Quyết định 33/2024/QĐ-UBND ngày 13/6/2024 của Ủy ban nhân dân tỉnh Quy định tiêu chuẩn và việc xét tặng danh hiệu “Gia đình văn hóa”, “Thôn, tổ dân phố văn hóa”, “Xã, phường, thị trấn tiêu biểu” trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế.
So với giai đoạn trước, xây dựng GĐVH năm 2024 và những năm tiếp theo dựa trên những văn bản có tính pháp lý cao hơn đó là Nghị định của Chính phủ và Quyết định của UBND tỉnh (trước đây chỉ là hướng dẫn của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch). Các tiêu chí, tiêu chuẩn gồm: I. Gương mẫu chấp hành tốt chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; II. Tích cực tham gia các phong trào thi đua lao động, sản xuất, học tập, bảo vệ an ninh, trật tự, an toàn xã hội của địa phương; III. Gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh; thường xuyên gắn bó, đoàn kết, tương trợ, giúp đỡ trong cộng đồng.
Đáng chú ý trong 3 tiêu chuẩn trên, tiêu chuẩn III, nội dung cụ thể mỗi gia đình phấn đấu thực hiện đó là: Thực hiện tốt Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình; Thực hiện tốt chính sách dân số, hôn nhân và gia đình; Thực hiện tốt các mục tiêu về bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình/bạo lực trên cơ sở giới; Tương trợ, giúp đỡ mọi người trong cộng đồng khi khó khăn, hoạn nạn;…Những tiêu chuẩn này là cơ hội để mỗi gia đình phát huy bản sắc văn hóa của địa phương, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị truyền thống gia đình Huế.
Trên thực tế, ở giai đoạn nào thì xây dựng GĐVH luôn đóng góp quan trọng cho việc giữ gìn và phát huy văn hóa truyền thống tốt đẹp của địa phương như chính mục tiêu ban đầu mà Đảng và Nhà nước đã đặt ra.
Phát huy truyền thống văn hóa của một vùng đất có bề dày lịch sử, giàu tính nhân văn, phong trào xây dựng GĐVH trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế đã có những đóng góp tích cực cho việc gìn giữ và phát huy giá trị truyền thống gia đình Huế. Nhiều mô hình gia đình văn hóa tiêu biểu đã được xây dựng, giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, thuần phong, mỹ tục được gìn giữ và phát huy. Khẳng định phong trào xây dựng GĐVH vừa phù hợp với truyền thống, đạo lý của dân tộc, vừa phù hợp với quy luật phát triển của xã hội. Hiệu quả của phong trào cho thấy đời sống xã hội ở mọi miền dân cư trên địa bàn tỉnh đã có những khởi sắc, tình làng nghĩa xóm được thắt chặt; mối quan hệ đoàn kết trong gia đình và cộng đồng được củng cố; kinh tế gia đình và xã hội có bước tăng trưởng rõ rệt, trình độ nhận thức xã hội được nâng cao; tác phong sinh hoạt thể hiện năng động hơn, ý thức trách nhiệm và nghĩa vụ của người dân ngày một nâng cao. Ở những nơi có phong trào xây dựng GĐVH phát triển mạnh thì những tệ nạn xã hội, những hủ tục lạc hậu cơ bản được loại trừ, những tập quán tốt đẹp được củng cố, tạo lập nề nếp gia phong và sự ổn định trong cuộc sống cộng đồng, an ninh trật tự được bảo đảm, kinh tế phát triển vững chắc, số hộ nghèo chiếm tỷ lệ thấp, thậm chí có làng không có hộ nghèo, bộ mặt xã hội khang trang, các công trình phúc lợi, cơ sở hạ tầng được xây dựng và củng cố mang lại sự thuận tiện trong sinh hoạt, no ấm trong kinh tế, phong phú trong đời sống tinh thần của người dân, góp phần đẩy mạnh công cuộc xây dựng nông thôn mới, xây dựng nếp sống văn minh đô thị ở các địa phương trên địa bàn toàn tỉnh.
Trước những biến đổi nhanh chóng về kinh tế - xã hội, cấu trúc và chức năng của gia đình đã có nhiều thay đổi, nhưng về cơ bản, mô hình gia đình truyền thống, gia đình “3 thế hệ” (ông bà, cha mẹ, con cái) cùng chung sống dưới một nếp nhà vẫn khá phổ biến ở Thừa Thiên Huế. Truyền thống, nề nếp gia phong vốn có của vùng đất Cố đô vẫn tiếp tục được duy trì, mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình gắn bó, bền chặt. Đây chính là nền tảng quan trọng để phong trào xây dựng GĐVH trên địa bàn Thừa Thiên Huế phát triển bền vững.
3. Một số hạn chế và bài học kinh nghiệm
Phong trào XDGĐVH trong thời gian qua mặc dù đã đạt được một số kết quả nhất định nhưng vẫn còn những tồn tại, hạn chế như sau:
Sự quan tâm chỉ đạo của một số địa phương, một số ngành đối với phong trào xây dựng GĐVH chưa thật sự chặt chẽ, đồng bộ, chưa phát huy được tính chủ động, sáng tạo trong quá trình triển khai thực hiện.
Năng lực quản lý, trình độ chuyên môn của cán bộ ở một số nơi làm công tác tham mưu, hướng dẫn thực hiện phong trào còn nhiều hạn chế, thiếu kinh nghiệm thực tiễn, thiếu tính chủ động và tính linh hoạt. Cán bộ phong trào hầu hết đều kiêm nhiệm quá nhiều công việc nên việc theo dõi tình hình, đề xuất giải quyết công việc thiếu kịp thời.
Sự tác động của cơ chế thị trường và mặc trái của xã hội đã ảnh hưởng đến nhận thức về giá trị, coi trọng giá trị vật chất, giá trị đồng tiền, xem nhẹ giá trị truyền thống, nề nếp, gia phong của một số gia đình. Một bộ phận cán bộ, người dân, một số doanh nghiệp vẫn biểu hiện thái độ thờ ơ với phong trào xây dựng GĐVH, chỉ tham gia một cách chiếu lệ, qua loa.
Thực tế cho thấy nơi nào cấp ủy Đảng, chính quyền có sự quan tâm chỉ đạo và tổ chức thực hiện thì phong trào ở đó phát triển cả về số lượng và chất lượng. Từ sự quan tâm đó mà việc bố trí nguồn lực cho phong trào được tốt hơn, xem việc xây dựng gia đình văn hóa là cốt lõi cho việc phát triển kinh tế, xã hội địa phương nói chung và việc gìn giữ và phát huy giá trị truyền thống gia đình Huế nói riêng.
Xây dựng gia đình văn hóa trong giai đoạn mới đòi hỏi tính tự giác, tự nguyện cao trong mỗi hộ gia đình. Mỗi thành viên gia đình phải biết rõ các tiêu chí, tiêu chuẩn để đạt gia đình văn hóa là gì. Do đó công tác tuyên truyền, vận động là rất quan trọng, quyết định sự thành công của phong trào. Ở những địa phương có sự chú trọng công tác tuyên truyền cần sự đầu tư mạnh mẽ bằng nhiều hình thức; đặc biệt quan tâm đội ngũ làm công tác tuyên truyền, vận động ở cơ sở như Trưởng thôn, Trưởng ban công tác Mặt trận và các đoàn thể địa phương bởi đây là cánh tay nối dài của chính quyền địa phương trong việc đưa các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với mỗi người dân.
Đặc biệt, quá trình thực hiện phải chú trọng xây dựng các mô hình, điển hình GĐVH để từ đó nhân rộng trên địa bàn, thường xuyên nêu cao tấm gương về tinh thần thái độ lao động, học, tập, công tác, sinh hoạt, đạo đức, lối sống, trách nhiệm đối với tập thể, tính gương mẫu của các bậc cha mẹ, ông bà trong gia đình, trong việc giáo dục và nuôi dạy con cháu. Đề cao vai trò của gia đình đối với xây dựng con người, phát huy truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam, gia đình Thừa Thiên Huế, tập trung xây dựng môi trường văn hóa gia đình lành mạnh, góp phần hình thành tư tưởng, đạo đức, lối sống của các thành viên trong gia đình.