Huế: Từ “kho báu di sản” đến động lực phát triển bền vững
10/02/2026
Huế là vùng đất đặc biệt trong bản đồ văn hóa Việt Nam. Với hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đồ sộ, đa tầng giá trị và đã được quốc tế ghi nhận, Huế không chỉ là ký ức lịch sử của dân tộc mà còn là một “kho báu di sản” hiếm có. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới – khi Huế đã trở thành thành phố trực thuộc Trung ương và đang đứng trước yêu cầu phát triển nhanh nhưng bền vững – câu hỏi đặt ra không còn là “Huế có gì”, mà là “Huế sẽ khai thác di sản như thế nào cho hiệu quả, hiện đại và lâu dài”.
Khi di sản chưa được chuyển hóa thành trải nghiệm đương đại
Một thực tế có thể nhìn nhận thẳng thắn là, dù sở hữu nguồn tài nguyên di sản rất lớn, việc khai thác di sản và xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa của Huế hiện nay vẫn còn những hạn chế nhất định. Nhiều sản phẩm vẫn thiên về tham quan, trình diễn tĩnh, nặng tính giới thiệu mà thiếu chiều sâu trải nghiệm; chưa khai thác hết “câu chuyện di sản” – yếu tố cốt lõi tạo nên sức hấp dẫn bền vững trong du lịch văn hóa.
Ở không ít không gian di sản, vai trò của con người – đặc biệt là nghệ nhân, cộng đồng bản địa – chưa được đặt đúng vị trí trung tâm. Di sản hiện diện, nhưng chưa thực sự “sống”, chưa gắn chặt với nhịp sống đương đại, với cảm xúc và nhu cầu trải nghiệm của du khách hôm nay. Bên cạnh đó, sự liên kết giữa di sản – sáng tạo – dịch vụ còn thiếu đồng bộ; việc ứng dụng công nghệ số, truyền thông hiện đại và các mô hình kinh tế văn hóa mới chưa tương xứng với tiềm năng.
Nói cách khác, Huế đang có trong tay một “kho báu”, nhưng cách kể chuyện, cách tổ chức trải nghiệm và cách biến di sản thành giá trị gia tăng vẫn cần được đổi mới mạnh mẽ hơn.
.jpg)
Bảo tồn di sản phải gắn với sinh kế và đời sống cộng đồng
Trong tư duy phát triển hiện đại, bảo tồn di sản không thể tách rời đời sống đương đại. Di sản không thể chỉ được “giữ gìn” trong các không gian khép kín, mà phải được sống cùng cộng đồng, trở thành một phần của sinh kế, của sáng tạo và của phát triển.
Quan điểm xuyên suốt của ngành văn hóa Huế là: bảo tồn di sản phải gắn với con người – với nghệ nhân, cộng đồng và những người làm dịch vụ văn hóa. Đây không chỉ là yêu cầu về mặt nhân văn, mà còn là điều kiện tiên quyết để di sản được bảo vệ một cách tự nhiên, bền vững.
Theo đó, các giải pháp được triển khai theo ba hướng lớn. Thứ nhất, coi nghệ nhân và cộng đồng là chủ thể trung tâm của di sản, tạo điều kiện để họ tham gia trực tiếp vào các hoạt động trình diễn, truyền dạy, sáng tạo và cung cấp dịch vụ văn hóa. Khi nghệ nhân được tôn vinh, được trao không gian và cơ hội, di sản sẽ tự khắc có sức sống.
Thứ hai, hỗ trợ xây dựng các mô hình sản phẩm du lịch văn hóa dựa trên di sản sống như lễ hội truyền thống, áo dài, ẩm thực, nghệ thuật dân gian, làng nghề… theo hướng chuyên nghiệp, sáng tạo nhưng vẫn giữ được bản sắc Huế. Đây chính là con đường để di sản đi vào đời sống kinh tế – xã hội mà không bị thương mại hóa thô ráp.
Thứ ba, tăng cường ứng dụng công nghệ số, truyền thông sáng tạo và liên kết với doanh nghiệp để di sản không chỉ là đối tượng bảo tồn, mà trở thành nguồn lực phát triển. Công nghệ, nếu được sử dụng đúng cách, sẽ giúp di sản tiếp cận thế hệ trẻ, mở rộng không gian trải nghiệm và lan tỏa giá trị Huế ra thế giới.
Đầu tư có trọng điểm cho hệ thống thiết chế văn hóa – thể thao – du lịch
Một nội dung then chốt, có ý nghĩa quyết định trong giai đoạn tới, là đầu tư có trọng điểm cho hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao và du lịch. Không thể kỳ vọng phát triển văn hóa – du lịch bền vững nếu thiếu những không gian, hạ tầng và thiết chế đủ tầm.
Huế cần được đầu tư đồng bộ nhưng có trọng tâm vào các thiết chế cốt lõi: hệ thống bảo tàng, nhà hát, trung tâm văn hóa – nghệ thuật, không gian sáng tạo, quảng trường văn hóa, các thiết chế thể thao gắn với cộng đồng và du lịch. Đây không chỉ là nơi bảo tồn và trình diễn, mà còn là không gian giáo dục, sáng tạo, giao lưu và hình thành các sản phẩm văn hóa mới.
Đặc biệt, trong bối cảnh Huế hướng tới mô hình thành phố di sản – văn hóa – du lịch, các thiết chế văn hóa không thể chỉ phục vụ nhiệm vụ hành chính hay trưng bày đơn thuần, mà phải trở thành “đầu mối sáng tạo”, nơi kết nối nghệ sĩ, nghệ nhân, doanh nghiệp và cộng đồng. Việc đầu tư cần đi kèm với đổi mới cơ chế vận hành, tăng tính tự chủ, khuyến khích xã hội hóa và hợp tác công – tư.
Song song với đó, hệ thống thiết chế thể thao và du lịch cũng cần được nhìn nhận như một phần của hệ sinh thái văn hóa. Thể thao cộng đồng, du lịch trải nghiệm, các sự kiện văn hóa – thể thao quy mô phù hợp sẽ góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân, đồng thời tạo sức hút mới cho điểm đến Huế.
Từ “bảo tồn là giữ gìn” đến “bảo tồn để phát triển”
Bước sang giai đoạn phát triển mới, điều Huế cần nhất không chỉ là thêm nguồn lực, mà là sự chuyển biến mạnh mẽ về tư duy. Từ “bảo tồn là giữ gìn” sang “bảo tồn để phát triển”; từ khai thác đơn lẻ từng di sản sang xây dựng hệ sinh thái văn hóa – du lịch – sáng tạo.
Trong hệ sinh thái đó, cộng đồng giữ vai trò trung tâm; người trẻ, nghệ sĩ, doanh nghiệp sáng tạo là động lực đổi mới; còn Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, dẫn dắt và bảo đảm các giá trị cốt lõi. Chỉ khi các chủ thể này cùng gặp nhau trong những không gian và cơ chế phù hợp, di sản Huế mới thực sự trở thành nguồn lực phát triển bền vững.
Huế không thiếu di sản, cũng không thiếu bản sắc. Điều cần làm là biến những giá trị đó thành những sản phẩm có chiều sâu, có cảm xúc, có khả năng cạnh tranh trong bối cảnh du lịch văn hóa ngày càng khốc liệt. Khi văn hóa được đặt vào trung tâm của phát triển, khi di sản trở thành động lực chứ không chỉ là nền, Huế hoàn toàn có cơ sở để khẳng định vị thế thành phố di sản – văn hóa – du lịch tiêu biểu của Việt Nam, không chỉ trong nước mà cả trên trường quốc tế.